Else Beekman
Tussen de zwartgeblakerde bomen was vrijwel niets te horen. De grond rookte nog en onder de wortels smeulde het vuur verder. Toen begonnen ergens op het terrein twee ezels te balken. Voor Esther Kef van Animal Heroes was het het eerste teken van leven sinds haar aankomst in La Adrada. De Nederlandse hulp voor dieren na de bosbranden in Ávila is inmiddels aangekomen.
Op 2 augustus vertrok Kef de oprichtster van de organisatie voor dieren in nood vroeg in de ochtend naar het zwaar getroffen dorp in de regio Castilla y León. Tot kort voor vertrek was niet duidelijk of zij en haar team La Adrada wel konden bereiken. Een dag eerder was de brand opnieuw opgelaaid. Ze besloten toch te gaan en onderweg kwam uiteindelijk het verlossende bericht. De brand was voorlopig voldoende bedwongen en de toegangswegen gingen weer open.
Kef over de reis door het verwoeste landschap: “Het was bijna onwerkelijk. Zwartgeblakerde heuvels zover je kon kijken. Alsof we midden in een filmdecor waren beland.”
Mensen zwart van het roet
Aan het begin van de avond bereikte het team La Adrada. Daar ontmoetten ze Alexandra, de lokale contactpersoon die de noodhulp voor dieren coördineert, en enkele vrijwilligers uit de omgeving. “De mensen zagen eruit alsof ze rechtstreeks uit een schoorsteen kwamen”, vertelt Kef aan InSpanje. Hun gezichten, handen en kleding zaten onder het roet. De rook prikte nog in de ogen en overal hing de geur van verbrand hout.
Het bos stond niet meer in lichterlaaie, maar rustig was de situatie allerminst. Op verschillende plaatsen smeulde het vuur nog onder de grond en tussen de wortels. Rondom lagen zwartgeblakerde heuvels. InSpanje schreef eerder al over de grote branden die Madrid en Ávila troffen. Duizenden mensen moesten hun huis verlaten. In het Valle del Tiétar bleven inwoners en vrijwilligers ondertussen proberen om boerderijen, dierenverblijven en stukken natuur te redden.
Een levenswerk van bijna zeventig jaar
Nog geen tien minuten na haar aankomst zat Kef alweer in de auto. Alexandra bracht haar naar de botanische tuin van Axel Mahlau en zijn Spaanse vrouw Amelia, tussen La Adrada en Piedralaves. Wat daar verloren ging, laat zich niet alleen in verbrande vierkante meters uitdrukken. De tuin is het levenswerk van een familie.
Axel kreeg als kind van zijn ouders een klein stukje grond waarop hij planten mocht verzorgen. Later nam de familie van reizen bijzondere zaden en planten mee naar Spanje. Zo ontstond gedurende bijna zeventig jaar een verzameling uit verschillende delen van de wereld. Toen de Jardín Botánico Valle del Tiétar in 2007 officieel voor bezoekers openging, groeiden er al meer dan duizend soorten planten op het terrein van 9,5 hectare. Volgens Axel breidde de verzameling zich daarna verder uit tot ongeveer 1.700 soorten bomen, struiken, bloemen en andere planten.
Nu schat hij dat ongeveer 90 procent van de tuin is verwoest.
Iedere verbrande plant had een verhaal
Tijdens de rondgang bleef Axel vertellen. Bij bijna iedere verbrande plant kende hij nog de Latijnse naam, het land van herkomst en de leeftijd. Van sommige exemplaren was alleen een vervormde of gesmolten plantenpot over. Midden tussen al die schade stond nog wel het huis van Axel en Amelia, gespaard door het vuur, overeind.
Axel vertelde aan het team van Animal Heroes dat de omgeving werd 46 jaar geleden eveneens door een grote bosbrand werd getroffen. Destijds bleef de botanische tuin vrijwel geheel gespaard. Ditmaal kwam het vuur tot diep op het terrein. Hij weet niet of de tuin ooit nog wordt zoals hij was. Tegelijkertijd ziet hij dat sommige planten de brand wel hebben doorstaan. Ongeveer 150 exemplaren lijken volgens zijn eerste inschatting te zijn gespaard.
De deuren van de dierenverblijven gingen open
In de botanische tuin vingen Axel en Amelia ook allerlei dieren op, waaronder ezels, varkens, eenden, kalkoenen, ganzen, een pauw en andere vogels. Toen het bevel kwam om het gebied te verlaten, zetten zij de deuren van de verblijven open in de hoop dat de dieren zelf een veilige plek zouden vinden. Bij het kippenverblijf lukte dat niet. Het lag te dicht bij het vuur en was niet meer veilig bereikbaar. Geen van de kippen overleefde de brand.
Veel andere dieren bleken na terugkeer weer op het terrein te staan. Niemand weet of ze tijdens de brand zijn weggevlucht en later terugkwamen, of ergens op het terrein beschutting vonden.
Daarmee zijn hun problemen nog niet voorbij. De hitte was zo intens dat de daken van meerdere verblijven smolten. Omdat er in de omgeving genetkatten leven, kunnen de vogels en andere kwetsbare dieren ’s nachts niet onbeschermd buiten blijven. Ze zitten nu samen in het enige verblijf waarvan het dak nog enigszins bruikbaar is.
Ook wilde dieren komen terug
Op het terrein ligt een natuurlijke waterbron. Inmiddels komen daar weer herten drinken. Ook zij vinden in het verbrande landschap nauwelijks voedsel. Bijvoeren is nodig, maar brengt een nieuw probleem met zich mee. De overgebleven planten vormen voor hongerige dieren een aantrekkelijke maaltijd. Zonder een goed hek bestaat de kans dat de herten juist de laatste levende delen van de botanische tuin opeten.
De gevolgen van een grote brand houden voor dieren dan ook niet op zodra de laatste vlam verdwijnt. Gras, struiken, zaden en insecten zijn weg. Dat raakt niet alleen wilde dieren, maar ook vee en opgevangen dieren die afhankelijk zijn van voer uit de omgeving.
Omdat bestaande hulp niet altijd terechtkomt bij dieren en kleinschalige opvangplekken, richt Animal Heroes richt zich specifiek daar op.
Ruim 20.000 euro aan donaties
“Dankzij de enorme media-aandacht voor onze noodactie en de geweldige steun van onder andere de lezers van InSpanje.nl hebben we inmiddels meer dan €20.000 ingezameld”, vertelt Kef. Met een deel van dat geld ging het team van Animal Heroes samen met een aantal vrijwilligers de ochtend na aankomst naar een agrarische winkel. Daar kochten ze grote hoeveelheden voer. Ook is inmiddels een eerste vrachtwagen met hooi aangeschaft.
Via Alexandra vonden de hulpverleners twee lokale leveranciers, Carlos en Eva, en een vaste opslagplaats. Van daaruit kan het voer de komende weken worden verspreid onder ezels, vogels, geiten, herten, wilde zwijnen en andere dieren. Alexandra bepaalt samen met Axel, een dierenorganisatie uit Madrid en het lokale bosbeheer waar de nood het hoogst is.
Geen enorme hooiberg op één plek
Animal Heroes kiest bewust voor kleinere leveringen. Het brandgevaar blijft groot en een enorme voorraad hooi is zelf bijzonder brandbaar. Niemand zit erop te wachten dat tienduizenden kilo’s voer alsnog in vlammen opgaan. Door het voer in delen te kopen, kan de organisatie bovendien beter inspelen op wat er op dat moment nodig is. Volgens Kef kunnen veel dieren pas weer zelf voldoende voedsel vinden nadat de eerste regen is gevallen en het gras terug begint te groeien. Dat kan nog twee tot drie maanden duren. De Nederlandse hulporganisatie verwacht daarom langere tijd in het gebied actief te blijven.
Eerst de dieren weer een veilig dak geven
De volgende stap is het herstel van de beschadigde verblijven en het hekwerk. Lucas, een medewerker van Animal Heroes die in Portugal woont, reist daarvoor op eigen kosten naar La Adrada. Voor het bouwmateriaal is naar schatting nog ongeveer 3.000 euro nodig. Met nieuwe daken kunnen de vogels terug naar hun eigen verblijf. Het hek moet voorkomen dat herten bij het voer ook meteen de laatste overlevende planten meenemen.
Wie het project wil steunen, kan daarvoor terecht bij Animal Heroes. Kef vertelt dat extra bijdragen worden gebruikt voor voer en voor de reparatie van de dierenverblijven.
Tussen het zwart van de verbrande tuin staan nog enkele groene planten overeind. Het zijn er niet veel. Maar samen met het gebalk van de ezels geven ze Axel en Amelia in ieder geval iets om opnieuw mee te beginnen.