Else Beekman
Spanje gaat mogelijk al op 29 november naar de stembus. Binnen de socialistische PSOE en het kabinet groeit de roep om vervroegde verkiezingen, nu het parlement vrijdag twee woningdecreten van de regering heeft weggestemd. Premier Pedro Sánchez overlegt dit weekend met zijn naaste kring. Een besluit wordt vandaag of maandag verwacht.
Aanleiding is de huisuitzetting van Maricarmen, een vrouw van 87. Haar zaak zorgde voor grote verontwaardiging in heel Spanje. De regering reageerde met een spoeddecreet dat haar naam kreeg. Daarin stond onder meer een verbod op huisuitzettingen tot 2030, een bevriezing van huurverhogingen en verlenging van huurcontracten. Ook moesten zogeheten aasgierfondsen minder woningen kunnen kopen.
Het kabinet splitste de maatregelen vorige week in twee decreten. Zo hoopte het de steun te winnen van Junts, de Catalaanse partij van Carles Puigdemont. Die zeven zetels waren nodig, omdat PP en Vox al tegen waren. Het liep anders. Het eerste decreet sneuvelde met 178 tegen 172 stemmen. Junts stemde samen met PP, Vox en UPN tegen. Het tweede decreet haalde het met 184 tegen 166 ook niet.
Junts wilde daarop dat de regering de decreten introk om opnieuw te onderhandelen. Twee uur voor de stemming kwam de partij nog met een eigen, afgeslankt voorstel. De regering vond dat Junts haar bezwaren eerder, tijdens de onderhandelingen, had moeten noemen.
Een verkeken kans
PSOE-ministers en prominente partijleden zien de woede die in de samenleving is ontstaan over het wegstemmen van de decreten als een kans die niet snel terugkomt. Ook de kritische regiopresident van Castilla-La Mancha, Emiliano García-Page, vindt dat verkiezingen onvermijdelijk zijn. Een tweede reden is dat de socialisten weinig kans zien dat Junts later zou instemmen met een begroting als de partij nu al een anti-uitzettingsdecreet tegenhoudt.
Wel bestaan er twijfels binnen PSOE-kringen over het feit dat rechts sterk gemobiliseerd is, terwijl het politieke landschap links van de PSOE versnipperd is. Sumar en Podemos gaan namelijk niet samen de verkiezingen in. Bovendien zou de campagne van twee maanden lang genoeg zijn om de stemming te kunnen laten kantelen. Sommigen willen daarom eerst nieuwe decreten indienen of het jaar afmaken met de verhoging van pensioenen en minimumloon.
Binnen PP-kringen wordt getwijfeld of Sánchez wel echt de stap zal zetten.
Waarom 29 november
Tussen de publicatie van het ontbindingsdecreet en de verkiezingsdag moeten wettelijk 54 dagen zitten. Ondertekent Sánchez het decreet maandag en verschijnt het dinsdag in het staatsblad, dan valt de stembusgang op zondag 29 november. Dat is de eerste mogelijke datum.
In 2023 riep Sánchez een dag na zware verliezen bij de regionale verkiezingen vervroegde verkiezingen uit. Hij is opnieuw de enige die beslist. Hij luistert wel, maar houdt zijn kaarten tegen de borst. De uitkomst kan als een verrassing komen.
Zaterdag gingen tienduizenden mensen de straat op in tientallen Spaanse steden om betaalbaar wonen te eisen. Niet alleen in Madrid kamperen demonstranten op Puerta del Sol. Ook in andere Spaanse steden verschijnen tentjes op centrale pleinen.