Spanje heeft weer volle stuwmeren, maar het probleem is niet opgelost

Na jaren van droogte en waterbeperkingen lijkt Spanje weer opgelucht adem te halen. Herhaaldelijke en overvloedige regenbuien hebben de stuwmeren gevuld tot een gemiddelde van meer dan 83 procent van hun capaciteit. Dat is een recordniveau voor deze tijd van het jaar. In veel regio’s is de acute waterstress daardoor afgenomen. Toch waarschuwen waterexperts: Spanje is niet van zijn waterprobleem af. De huidige overvloed kan zelfs de basis leggen voor een volgende, mogelijk ernstigere watercrisis.

De hoge waterstanden zorgen voor optimisme, al is de verbetering niet overal even groot. Per stroomgebied zijn grote verschillen. Sommige bekkens kunnen er met een ruimere marge voorlopig weer tegen, maar in bijvoorbeeld het zuidoosten van het land blijft de kwetsbaarheid groot. Gegevens van embalses.net laten zien dat bekkens daar nog altijd duidelijk achterblijven bij het nationale gemiddelde. Ook in sommige bekkens in Andalusië en Catalonië blijven de reserves relatief laag en duidelijk onder het nationale gemiddelde liggen. De buffer is daar dunner en een droge periode kan sneller opnieuw tot beperkingen leiden.

Daar komt bij dat grondwater veel trager herstelt dan door regen gevulde stuwmeren. Zo lijkt de situatie daardoor bovengronds goed, terwijl ondergronds schade blijft. Volgens hydrologen en milieudeskundigen is het teveel optimisme over de huidige waterreserves daarom misplaatst. Droogte omvat meer dan het uitblijven van regen en draait vooral om de balans tussen beschikbaar water en verbruik.

En daar gaat het vaak mis. Met toegenomen voorraden stijgt doorgaans ook de vraag. Landbouw, industrie en stedelijke ontwikkeling krijgen direct meer ruimte, waardoor het totale waterverbruik structureel toeneemt.

Meer water, meer gebruik

Volgens onderzoeker Jorge Rodríguez-Chueca van de Universidad Politécnica de Madrid is dit een terugkerend patroon: periodes van overvloed leiden tot extra watergebruik. Nieuwe irrigatieprojecten, industriële activiteiten en groene stedelijke zones vergroten de vraag. Dat maakt het systeem kwetsbaar. Want zodra opnieuw een droge periode aanbreekt, is er minder speelruimte. Eén droog jaar kan een gebied dan opnieuw in een crisissituatie doen belanden. Zelfs bij optimistische analyses geldt daarom dezelfde waarschuwing: autoriteiten kunnen niet achteroverleunen, zeker niet nu droge jaren en extreem warme zomers elkaar steeds sneller kunnen afwisselen.

Ook maatregelen die op papier efficiënt lijken, zoals modernere irrigatiesystemen, hebben een keerzijde. Ze verlagen weliswaar het waterverbruik per hectare, maar stimuleren tegelijkertijd de uitbreiding van irrigatiegebieden. Vooral de intensieve teelt van groenten, fruit, olijven en amandelen vraagt veel water, juist in regio’s waar regen doorgaans schaars is. Per saldo stijgt de totale vraag dus alsnog.

Watertekort is geen geïsoleerd milieuprobleem

Die kwetsbaarheid past in een bredere waarschuwing uit de klimaatanalyse ERICC-2025, opgesteld in opdracht van het Spaanse ministerie voor Ecologische Transitie. Daarin wordt water aangewezen als een van de centrale risico’s voor Spanje. Langdurige droogte werkt volgens het rapport door in 26 van de 51 belangrijkste klimaatrisico’s, van landbouw en energieproductie tot biodiversiteit, toerisme en volksgezondheid. Watertekort is daarmee geen geïsoleerd milieuprobleem, maar een risico dat hele regio’s economisch en sociaal kan raken.

Grondwater onder druk

Onder de oppervlakte is de situatie zelfs zorgwekkender. Uit analyses van recente waterbeheerplannen blijkt dat ongeveer 44 procent van het Spaanse grondwater in slechte staat verkeert. Dat komt door overmatig gebruik, vervuiling of een combinatie van beide. Vooral in regio’s als de Guadiana- en Segura-bekkens en delen van Catalonië zijn de problemen groot. Daar worden aquifers sneller leeggepompt dan ze zich kunnen herstellen.

Kwaliteit van water steeds problematischer

Niet alleen de hoeveelheid, ook de kwaliteit van het water staat onder druk. In 2024 konden zo’n 257.000 mensen in honderden gemeenten geen kraanwater drinken vanwege te hoge nitraatwaarden. Deze vervuiling is vooral afkomstig uit de intensieve landbouw en veeteelt. Tijdens droge periodes verergert dit probleem. Minder regen betekent minder verdunning, waardoor schadelijke stoffen zich ophopen in het grondwater.

Structurele maatregelen onontbeerlijk

De boodschap van de waterexperts is simpel: volle stuwmeren geven Spanje lucht, maar vooral uitstel van een volgende stressfase. Juist nu moeten overheden vooruit kijken en structurele maatregelen nemen: efficiënter watergebruik, het hergebruiken van gezuiverd afvalwater, uitbreiding van ontzilting waar dat zinvol is en modernisering van verouderde infrastructuur.

De vraag is dus niet hoeveel water Spanje nu heeft, maar hoe het land voorkomt dat elke natte periode opnieuw leidt tot meer verbruik. Juist volle stuwmeren zijn het moment om zuiniger beleid af te dwingen.

Want zonder aanpassing van het watergebruik dreigt Spanje in een bekende cyclus te blijven hangen: van overvloed naar schaarste, en weer terug.