Else Beekman
Andalusië trekt de komende vier jaar maximaal 7,4 miljoen euro uit voor katholieke geestelijke bijstand in openbare ziekenhuizen. Met het geld worden 117 voltijdse en deeltijdse priesters en andere katholieke geestelijk verzorgers gefinancierd. Twee burgerorganisaties eisen dat de overeenkomst wordt ingetrokken en dat het geld naar zorgpersoneel en kortere wachtlijsten gaat. De Andalusische regering verdedigt de regeling als een recht van patiënten.
De discussie draait om een overeenkomst die het Servicio Andaluz de Salud, kortweg SAS, eind mei met de kerkprovincies Sevilla en Granada sloot. Daaronder vallen alle katholieke bisdommen in Andalusië.
In het officiële convenant van het SAS staat dat de regionale gezondheidsdienst jaarlijks maximaal 1.849.676 euro betaalt. De overeenkomst loopt vier jaar. Als ieder jaar het maximumbedrag wordt uitgegeven, komt de rekening uit op 7.398.704 euro. Afgerond is dat inderdaad 7,4 miljoen euro.
117 katholieke geestelijk verzorgers in de ziekenhuizen
De overeenkomst voorziet in 83 voltijdse en 34 deeltijdse priesters en andere katholieke geestelijk verzorgers. Samen zijn dat er 117. Ze worden over de Andalusische ziekenhuizen verdeeld op basis van het aantal bedden. Dat betekent niet automatisch dat Andalusië ineens 117 nieuwe priesters aanneemt. Katholieke geestelijke verzorging bestaat al veel langer in Spaanse openbare ziekenhuizen. Het nieuwe convenant legt vast hoe deze dienstverlening de komende vier jaar wordt georganiseerd en betaald.
De bisschop van ieder bisdom wijst de geestelijke verzorgers of andere geschikte personen aan. Het SAS maakt het geld vervolgens maandelijks over aan de betrokken bisdommen. Daaruit worden de dienstverlening en de bijbehorende sociale lasten betaald. De geestelijk verzorgers krijgen vrije toegang tot de ziekenhuizen, zonder vaste bezoekuren. Ze mogen patiënten en hun naasten begeleiden, religieus of moreel advies geven, sacramenten toedienen en katholieke erediensten houden.
Alleen voor wie er zelf om vraagt
De Andalusische regering benadrukt dat de hulp vrijwillig is. De katholieke bijstand is bedoeld voor patiënten die daar zelf om vragen. Ook familieleden, naasten en personeelsleden kunnen er gebruik van maken. Wanneer een patiënt niet zelf kan aangeven wat hij of zij wil, mag een familielid, vertegenwoordiger of andere naaste het verzoek doen. Daarbij moet eerst worden gekeken of de patiënt wensen heeft vastgelegd in een wilsverklaring.
De ziekenhuizen stellen daarnaast een geschikte plek beschikbaar voor gebed en erediensten. Er moet ook ruimte zijn om mensen te ontvangen en religieuze materialen te bewaren. Volgens de toelichting van de Junta de Andalucía beschermt de overeenkomst het recht op religieuze bijstand. Die zorg moet met respect voor de vrijheid en overtuigingen van iedere patiënt worden verleend.
Organisaties willen het geld naar de noodlijdende zorg in plaats van naar kerk
Andalucía Laica en de Coordinadora de Mareas Blancas de Andalucía zien dat heel anders. In een gezamenlijke verklaring eisen ze dat het convenant onmiddellijk wordt ingetrokken. De organisaties vinden dat religieuze instellingen of gelovigen zelf voor katholieke geestelijke bijstand moeten betalen. Het geld komt nu uit het budget van de openbare gezondheidszorg, terwijl ziekenhuizen volgens hen kampen met personeelstekorten, lange wachtlijsten en andere structurele problemen.
Ze willen dat de bijna 7,4 miljoen euro volledig wordt gebruikt voor extra zorgpersoneel. Ook pleiten ze voor meer klinisch psychologen en maatschappelijk werkers, zodat patiënten en hun familie zonder religieuze achtergrond eveneens begeleiding kunnen krijgen.
Hun kritiek richt zich niet alleen op het bedrag. De organisaties vinden dat een openbare gezondheidsdienst geen personeel van één specifieke geloofsgemeenschap moet financieren. Spanje heeft volgens artikel 16 van de grondwet geen staatsgodsdienst. Wel schrijft datzelfde grondwetsartikel ook voor dat de overheid rekening houdt met de religieuze overtuigingen in de samenleving en samenwerkingsrelaties kan onderhouden met de katholieke kerk en andere geloofsgemeenschappen.
Kritiek speelde al eerder
De ophef begon niet pas deze week. De linkse coalitie Por Andalucía uitte in juni al kritiek op de overeenkomst. Parlementariër Rosa Rodríguez vroeg de regering waarom er geld beschikbaar is voor 117 priesters en andere katholieke hulpverleners terwijl de wachtlijsten in de zorg blijven oplopen. Ook zij vroeg om het budget aan medisch personeel te besteden, meldde Europa Press.
Deze week kreeg de discussie opnieuw aandacht nadat zanger Pablo Alborán zich ermee bemoeide. De uit Málaga afkomstige artiest deelde de kritiek op sociale media en riep op om het geld in de openbare gezondheidszorg te steken. Zijn reactie zorgde ervoor dat het dossier buiten de Andalusische politiek veel meer mensen bereikte.
Hoe katholiek is Spanje nog?
Andalucía Laica en Marea Blanca wijzen erop dat nog maar een minderheid van de Spaanse bevolking praktiserend katholiek is. Het percentage van 17,1 procent uit hun verklaring lijkt echter niet meer het meest actuele cijfer. In mei 2026 omschreef 56,1 procent van de Spanjaarden zichzelf als katholiek. Daarvan noemde 18,3 procent zichzelf praktiserend, blijkt uit CIS-gegevens die door persbureau EFE zijn aangehaald.
Dat percentage vertelt niet hoeveel patiënten tijdens een ernstige ziekte of aan het einde van hun leven behoefte hebben aan religieuze begeleiding. Het laat wel zien waarom de vanzelfsprekende plaats van de katholieke kerk binnen openbare instellingen steeds vaker onderwerp van discussie wordt.