Judith Goeree
Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken meldt vrijdag dat sinds het begin van de migratiecrisis ongeveer 50.000 mensen zwemmend of via de havendam de Spaanse exclave Ceuta zijn binnengekomen. Regeringsleider van de autonome stad Ceuta, Juan Jesús Vivas, sprak eerder op de dag nog over 60.000. Volgens het ministerie zijn inmiddels ongeveer 25.000 mensen teruggekeerd naar Marokko. Het dodental onder mensen die de oversteek niet overleefden, is opgelopen tot 41.
In het kort
- Ongeveer 50.000 migranten bereikten Ceuta sinds het begin van de crisis.
- Het dodental is opgelopen tot 34.
- Sánchez spreekt van een schending van de territoriale integriteit van Spanje.
- Spanje wil drijvende boeien plaatsen om de grens beter te bewaken.
- Ook Melilla kreeg te maken met nieuwe oversteekpogingen.
Sánchez: “Schending van territoriale integriteit”
Premier Pedro Sánchez bracht vrijdag een bezoek aan Ceuta. Hij sprak bij de grensovergang Tarajal met vertegenwoordigers van de politie en de Guardia Civil en overlegde daarna met regeringsleider Vivas, de rijksvertegenwoordiger, de leiding van de veiligheidsdiensten, opvangcentrum CETI en het Rode Kruis.
Over de gebeurtenissen van donderdag zei hij: “Wat gisteren is gebeurd, was een aanval, een schending van de territoriale integriteit van Spanje. Het gebeurde verdient onze volledige afkeuring, onze volledige veroordeling.”
Sánchez legde de verantwoordelijkheid voor de massale oversteek vooral bij mensensmokkelnetwerken, die volgens hem misbruik maken van kwetsbare migranten. Volgens de premier hebben deze netwerken een recente uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof bewust zo uitgelegd dat mensen die zwemmend Ceuta bereiken niet direct kunnen worden teruggestuurd. Dat zou velen hebben aangemoedigd de gevaarlijke oversteek te wagen.
Tegelijkertijd prees Sánchez de samenwerking met Marokko. Volgens hem verloopt het overleg met de Marokkaanse autoriteiten “voortdurend, soepel en constructief”, in tegenstelling tot de migratiecrisis van 2021. Wel riep hij Rabat op de terugkeer van migranten sneller en daadkrachtiger uit te voeren.
Boeien moeten grensbewaking versterken
Sánchez kondigde aan dat de regering drijvende boeien wil plaatsen bij de havendam van Tarajal. Die moeten volgens de regering een fysieke grensbarrière vormen, waardoor onmiddellijke terugwijzing van migranten volgens de recente uitspraak van het Hooggerechtshof weer eenvoudiger kan worden toegepast.
Daarnaast sloot Sánchez een wijziging van de wet niet uit om repatriëringen in de toekomst verder te vergemakkelijken.
De regering zette donderdagavond al extra militairen in om de Guardia Civil te ondersteunen. Vrijdag volgen verdere versterkingen.
Onduidelijk blijft hoe de massale oversteek kon plaatsvinden. Lokale media melden dat Marokkaanse grenswachters hun posten zouden hebben verlaten. Rabat spreekt dat tegen en wijt de toestroom aan criminele mensensmokkelnetwerken.
Vivas spreekt van instorting Ceuta
Regeringsleider Juan Jesús Vivas waarschuwde dat Ceuta opnieuw in een uitzonderlijke situatie is beland. Volgens hem verkeert de Spaanse stad in een toestand van “instorting” en is duidelijk geworden hoe kwetsbaar de enclave blijft.
Vivas vroeg donderdag om afkondiging van de nationale noodtoestand, maar het ministerie van Binnenlandse Zaken wees dat verzoek af. Volgens het ministerie biedt de huidige wet daarvoor geen ruimte, omdat die regeling uitsluitend geldt voor natuurrampen en technologische calamiteiten.
De regeringsleider bekritiseerde bovendien de reactie van Madrid als “te laat en onvoldoende”. Hij pleitte bovendien voor structurele maatregelen om een herhaling van de gebeurtenissen te voorkomen. Daarbij wees hij erop dat de regering na de migratiecrisis van 2021 een integraal veiligheidsplan voor Ceuta en Melilla aankondigde. Dat plan is ruim vier jaar later nog altijd niet uitgevoerd, een punt waarop de conservatieve Partido Popular de regering al langer bekritiseert.
Ook Melilla onder druk
De onrust bleef niet beperkt tot Ceuta. Het regionale bestuur van de andere Spaanse exclave Melilla meldde dat er donderdagnacht tussen de 300 en 400 mensen vanuit Marokko waren binnengekomen na een poging tot massale grensoverschrijding bij Beni Enzar. De rijksvertegenwoordiging kon dat aantal niet bevestigen. De grensovergang werd voorlopig gesloten.
PP wil Vreemdelingenwet aanpassen
De conservatieve PP van oppositieleider Alberto Núñez Feijóo wil de Vreemdelingenwet wijzigen. Directe grensweigering moet dan ook gelden voor mensen die zwemmend de grens bij Ceuta en Melilla oversteken, in lijn met een wetsvoorstel dat de partij half juli al indiende.
Daarnaast eist de partij een spoedzitting van de Diputación Permanente, het orgaan dat het parlement tijdens het zomerreces vertegenwoordigt, waarbij Sánchez tekst en uitleg moet geven over de aanpak van de crisis.
Italië en Finland zetten druk op Spanje
Premier Giorgia Meloni liet vrijdag weten dat Italië wil onderzoeken of Spanje tijdelijk uit het Schengengebied kan worden gezet. Haar minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani had donderdagavond al opgeroepen tot schorsing van Spanje.
Tajani noemde “ongecontroleerde irreguliere immigratie een gevaar voor de nationale veiligheid” en koppelde dat aan de lopende Spaanse regularisatie van irreguliere migranten. De Spaanse regering wijst dat verband van de hand. De regularisatieregeling geldt niet voor mensen die de afgelopen dagen Ceuta zijn binnengekomen en verleent bovendien geen Spaans staatsburgerschap, maar uitsluitend een verblijfsvergunning.
De Finse minister van Buitenlandse Zaken sloot zich bij Tajani’s oproep aan.
Spanje reageerde scherp. Minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares noemde de uitspraken van Tajani “ongepast voor een minister van een bevriend land” en ontbood de Italiaanse ambassadeur. Juridisch kan een lidstaat een andere lidstaat overigens niet eenzijdig uit het Schengengebied zetten. Wel kunnen landen tijdelijk eigen grenscontroles invoeren bij een ernstige bedreiging van de openbare orde.
Het Nederlandse kabinet reageerde terughoudender en stelde dat Spanje “moet doen wat nodig is” om de buitengrens bij Ceuta te beschermen.
Ook uit de Verenigde Staten kwam een reactie. Een woordvoerster van het Witte Huis noemde de gebeurtenissen donderdag het gevolg van “extreem-linkse, globalistische” beleidskeuzes van Spanje.
Waarom Ceuta zo gevoelig ligt
Ceuta vormt samen met Melilla de enige landgrenzen van de Europese Unie op het Afrikaanse continent. De Spaanse exclave grenst aan Marokko en geldt al jaren als een belangrijke toegangspoort voor migranten die Europa proberen te bereiken. In 2021 leidde een vergelijkbare massale oversteek van ongeveer 10.000 mensen tot een diplomatieke crisis tussen Spanje en Marokko. Hoewel de samenwerking tussen beide landen sindsdien is verbeterd, laat de huidige crisis opnieuw zien hoe kwetsbaar de grens blijft voor plotselinge migratiestromen en politieke spanningen.