Ceuta migratiecrisis: feiten en fabels

Sinds donderdag 30 juli 2026 speelt zich in Ceuta een van de grootste migratiecrises van de afgelopen jaren af. Binnen enkele dagen staken tienduizenden mensen, vooral jonge Marokkanen, zwemmend of te voet de grens met Marokko over. Volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken gaat het om ruim 50.000 mensen, president Juan Jesús Vivas van Ceuta houdt het op 60.000. Minstens 67 mensen kwamen om het leven. Premier Pedro Sánchez sprak van een “schending van de territoriale integriteit” van Spanje, en zette het leger in om de orde in de stad te bewaken.

Waar chaos en angst heersen, gedijt ook desinformatie. Binnen enkele uren na de eerste beelden van de grensovergang bij El Tarajal overspoelden nepvideo’s, met AI gegenereerde beelden en oude opnames uit heel andere landen de sociale media. Sommige berichten schreven internationale organisaties standpunten toe die ze nooit hebben ingenomen. Op basis van verificatiewerk van Spaanse factcheckers als Newtral, Maldita.es en VerificaRTVE zetten we de meest verspreide fabels op een rij en leggen we uit wat er werkelijk aan de hand is.

“De VN beschouwt Ceuta en Melilla als kolonies die terug moeten naar Marokko”

Dit is misschien wel de hardnekkigste mythe rond de Spaanse exclaves. Deze duikt ook bij vrijwel elke crisis in de regio weer op. Het verhaal gaat dat de Verenigde Naties zouden Ceuta en Melilla officieel als “Spaanse kolonies” bestempelen en Spanje hebben opgeroepen beide gebieden aan Marokko terug te geven.

Dat klopt niet. De VN houdt een lijst bij van “niet-zelfbesturende gebieden” die nog gedekoloniseerd moeten worden. Ceuta en Melilla staan daar niet op. Er is ook nooit een resolutie aangenomen die stelt dat beide steden aan Marokko overgedragen moeten worden. Marokko heeft in 1975 wel geprobeerd de kwestie bij de VN aanhangig te maken, maar dat verzoek werd destijds afgewezen.

Sinds de vijftiende eeuw maken beide steden deel uit van Spanje. Ze hebben, net als de Spaanse regio’s een autonome status die is vastgelegd in de Spaanse grondwet. Spanje kan zich erop beroepen dat beide gebieden Spaans werden lang voordat Marokko als staat bestond, en dat ze onder het internationaal recht niet als kolonie gelden omdat ze volledig zijn geïntegreerd als autonome entiteiten binnen de Spaanse grondwet. Dit bevestigde internationaal rechtsgeleerde Jaime Trinidad van de universiteit van Cambridge het tegenover de BBC.

Dat neemt niet weg dat Marokko al decennia soevereiniteit over beide steden claimt, als onderdeel van het zogeheten “Groot-Marokko”-verhaal. Daarin worden ook delen van Algerije en Mali opgeëist.

Een extra laag: Israëlische accounts pikken het verhaal op

Na het begin van de crisis dook op X de hashtag #FreeCeuta op, al snel gevolgd door #FreeMelilla in een verwijzing naar de bekende leus “FreePalestine. Verschillende Israëlische of pro-Israëlische accounts gebruikten de hashtags om te stellen dat Spanje “koloniale enclaves in Afrika” aanhoudt.

De Israëlische VN-ambassadeur Danny Danon publiceerde op 31 juli een bericht dat inmiddels miljoenen keren is bekeken. Daarin stelde hij dat het tijd werd dat Spanje uitlegt waarom het nog altijd “koloniale enclaves” in Afrika bezit. Tien uur later distantieerde de waarnemend Israëlische ambassadeur in Spanje, Dana Erlich, zich publiekelijk van die uitspraak. Volgens haar weerspiegelt die niet het standpunt van de Israëlische staat.

Ook andere accounts, waaronder een profiel dat zich voordoet als een gehandicapte veteraan van het Israëlische leger, verspreidden identieke teksten en beelden. Dat wijst op mogelijke coördinatie. Feitelijk verandert dat niets aan de kern: de VN-claim is en blijft onjuist, ongeacht wie hem verspreidt.

Beelden van een grootschalige inzet van het Spaanse leger bij de pier van Ceuta zijn nep

Een veelgedeelde video zou een buitengewone inzet van het Spaanse leger in Ceuta tonen, als reactie op de chaos aan de grens. Analyse van de beelden met tools die AI-gegenereerde content detecteren, wijst er sterk op dat de video kunstmatig gegenereerd is.

Dat betekent niet dat er geen leger in Ceuta is. De Spaanse regering heeft wel degelijk besloten het leger in te zetten, om “de veiligheid te handhaven” tijdens de massale, chaotische toestroom van deze week. Alleen: de specifieke, dramatische beelden die als bewijs daarvan rondgaan, zijn niet echt.

Rellen in Nador, Marokko, worden ten onrechte aan Melilla toegeschreven

Video’s van brandende auto’s, hevige rellen en confrontaties gaan rond met het onderschrift dat ze zich in Melilla zouden hebben afgespeeld. Geolocatie van de beelden laat zien dat de rellen plaatsvonden in Nador, aan de Marokkaanse kant van de grens, niet in de Spaanse stad.

De “massale toestroom” en “invasie van Europa” op video zijn beelden uit Libië, uit 2023

Een video van een grote menigte die te voet door een dor landschap trekt, wordt gedeeld met het bijschrift dat het gaat om een golf migranten op weg naar Ceuta, of zelfs om een “invasie van Europa”. De beelden zijn oud en hebben niets met de huidige situatie te maken: ze zijn in 2023 in Libië opgenomen.

Beelden van “honderden migranten” die een berg oversteken, zijn van een religieus evenement in Turkije

Ook een video van honderden mensen die een bergpad beklimmen, wordt gepresenteerd als bewijs dat migranten via een bergachtig gebied Ceuta binnenkomen. Een omgekeerde beeldzoekopdracht leidt naar berichten van dezelfde gebruiker die al op 5 juli werden gedeeld, dus ruim voor de crisis begon.

De beelden blijken van een herdenkingsceremonie voor de profeet Noach, die jaarlijks op 5 en 6 juli wordt gehouden op de berg Cudi, in het zuidoosten van Turkije. De burgemeester van het nabijgelegen Şırnak plaatste zelf vergelijkbare beelden van datzelfde evenement, met herkenbare details zoals de parkeerplaats en de tenten aan de voet van de berg.

Ceuta zou “in 10 minuten ingenomen kunnen worden”

Berichten over gendarmeriecommandant Mohamed Haramou beweren dat hij zou hebben gezegd: “we hebben kunnen vaststellen dat we Ceuta in 10 minuten kunnen binnenvallen.” Daarvoor is geen betrouwbare of officiële bron te vinden.

Opvallend genoeg is dit geen nieuw verhaal: exact dezelfde tekst, met dezelfde foto en zelfs dezelfde spelfouten, circuleerde al in 2021, tijdens een vergelijkbare crisis in Ceuta. Het lijkt te gaan om een oud, gerecycled bericht dat bij elke nieuwe crisis weer wordt opgepakt.

Italië “sluit Schengen niet” vanwege Ceuta

Op 31 juli kondigde de Italiaanse premier Giorgia Meloni aan dat Italië tijdelijk grenscontroles zou herinvoeren aan de binnengrenzen. Die controles zouden met name worden gericht op “de controle van het reguliere verkeer van niet-EU-burgers” binnen het Schengengebied. Deze maatregel geldt volgens het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken voor een maand, vanaf 1 augustus.

Dat is iets anders dan wat veel berichten ervan maken: dat Italië “de Schengengrens met Spanje sluit” of Spanje uit Schengen “zet”. De Europese regelgeving staat tijdelijke herinvoering van grenscontroles toe, tot een maximum van zes maanden, met mogelijke verlenging tot twee jaar bij onvoorziene omstandigheden. Dat betekent versterkte politiecontroles, geen grenssluiting. Bovendien voorziet het Schengenreglement niet in de mogelijkheid dat het ene land het andere uit het akkoord zet; een land kan alleen zelf besluiten eruit te stappen.

Ceuta en Melilla vallen onder bijzonder regime binnen Schengen

Belangrijk detail dat in veel berichten ontbreekt: Ceuta en Melilla vielen sowieso al onder een bijzonder regime binnen Schengen. Volgens artikel 41 van de Schengengrenscode gelden beide steden als onderdeel van de buitengrens van de EU. Wie er aankomt, moet grenscontroles ondergaan zodra hij of zij naar een ander EU-land of naar het Spaanse vasteland reist. Van de mensen die deze week vanuit Marokko in Ceuta aankwamen, zijn volgens de Europese Commissie geen gevallen bekend van doorreis naar andere EU-landen. Spanje heeft met deze crisis dus ook nergens het Schengenverdrag geschonden.

“Wie Ceuta binnenkomt, mag vrij door Europa reizen”

Voortbordurend op het vorige punt, circuleert naast de Schengen-verwarring met Italië nog een andere hardnekkige aanname: dat wie erin slaagt Ceuta te bereiken, daarmee automatisch het recht krijgt om in Spanje te blijven of door te reizen naar de rest van Europa. Dat klopt niet.

Ceuta en Melilla kennen namelijk een dubbele grenscontrole, uniek binnen het Schengengebied. Één controle vindt plaats aan de grens met Marokko en de tweede bij vertrek uit naar het Spaanse vasteland via haven of luchthaven. Niemand kan van Ceuta of Melilla naar het vasteland reizen zonder zich bij de Nationale Politie te identificeren. Rederijen en luchtvaartmaatschappijen zijn bovendien verplicht de reisdocumenten te controleren. Dit systeem bestaat al sinds de Spaanse toetreding tot Schengen in 1991, vastgelegd in een bijlage bij het toetredingsverdrag en later herbevestigd in artikel 41 van de Schengengrenscode. Volgens de regering is dan ook geen van de mensen die deze week irregulier Ceuta binnenkwamen, doorgereisd naar het vasteland, en zou dat door dit controlesysteem ook niet mogelijk zijn geweest.

Toestroom gevolg van buitengewone regularisatieprocedure

Ook wordt de crisis hier en daar ten onrechte gekoppeld aan de lopende buitengewone regularisatieprocedure voor migranten zonder papieren. Die procedure staat alleen open voor mensen die kunnen aantonen dat ze al vóór 1 januari 2026 in Spanje woonden en op het moment van de aanvraag minstens vijf maanden ononderbroken in het land verbleven. Iedereen die op of na 30 juli aankwam, valt daar per definitie buiten.

Uitspraak Hooggerechtshof zou verblijf toestaan

Tot slot waarschuwden regeringsbronnen voor een aparte desinformatiegolf rond een recente uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof (Tribunal Supremo), die op sociale media en via chatapps wordt voorgesteld als zou die de vreemdelingenwet wijzigen of verblijf toestaan. Dat is onjuist: de uitspraak verandert niets aan de Vreemdelingenwet en staat geen verblijf toe. Ze verplicht enkel tot toepassing van de gewone, reguliere terugkeerprocedure die stamt uit de Ley Mordaza uit 2015.

Verouderde beelden van 2021 worden opnieuw als actueel gepresenteerd

Naast expliciete nepvideo’s duiken er ook echte, maar sterk verouderde beelden op die de verspreiders als actueel presenteren.

Zo gaat een video rond van een Marokkaanse agent die een hek opent waarna tientallen mensen naar binnen rennen. Het bijschrift meldt dat dit “doet denken aan de crisis van 2021.” In werkelijkheid ís het de crisis van 2021. Onder meer El País en Antena 3 publiceerden op 18 mei van dat jaar de beelden opgenomen bij de grensovergang El Tarajal. Die crisis van 2021, waarbij zo’n 8.000 mensen de grens overstaken, hing samen met diplomatieke spanningen tussen Spanje en Marokko over de opname van Polisario-leider Brahim Ghali in een Spaans ziekenhuis.

Ook een video van een vrijwilligster van het Rode Kruis die een uitgeputte migrant omhelst op het strand, is veelvuldig te zien alsof die van deze week in Ceuta zijn. Ook dit is beeldmateriaal uit 2021, destijds gepubliceerd door El Mundo. De vrijwilligster, Luna Reyes, was toen twintig jaar oud. De man die ze omhelsde kwam oorspronkelijk uit Senegal en na zijn aankomst op het strand van El Tarajal stuurden autoriteiten hem alsnog terug. Reyes vertelde destijds aan de Spaanse omroep RTVE dat ze na de publicatie van de foto werd overspoeld met hatelijke berichten. Nu, vijf jaar later, keert exact diezelfde beeltenis weer terug en wakkert haatreacties tegen hulpverleners en ngo’s aan.

Wat we wél zeker weten

Terwijl al deze fabels rondgaan, blijft de kern van het verhaal onveranderd verontrustend. Sinds 30 juli zijn tussen de 50.000 en 60.000 mensen op irreguliere wijze Ceuta binnengekomen. Het aantal teruggekeerden naar Marokko is sindsdien snel opgelopen. Op 1 augustus meldde minister Grande-Marlaska van Binnenlandse Zaken dat inmiddels circa 48.000 van de aangekomen migranten alweer naar Marokko waren teruggekeerd. Daarmee verklaarde  hij de acute noodsituatie in Ceuta daarmee grotendeels bezworen.

Ook het dodental is opgelopen. De Guardia Civil en Salvamento Marítimo hebben tot en met 1 augustus de lichamen van 67 mensen geborgen bij de pier van Tarajal. De meesten verdronken tijdens de poging de kust te bereiken. Reddingsteams zoeken nog altijd verder, en de autoriteiten sluiten niet uit dat het aantal nog verder oploopt. Ook het aantal vermistmeldingen van Marokkaanse families is de afgelopen dagen sterk toegenomen, al ontbreekt daarvoor vooralsnog een betrouwbaar, geverifieerd totaalcijfer. Dat zijn de feiten die vaststaan en die geen enkele nepvideo of verzonnen citaat nodig hebben om ernstig te zijn.