Update crisis Ceuta: 67 doden, bijna 48.000 migranten terug in Marokko en boze brief aan EU van Sánchez

Een dag na de massale grensoverschrijding door tienduizenden Marokkaanse jongeren bij Ceuta wordt duidelijk hoe zwaar de tol is geweest. Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken meldt zaterdag dat aan de kust bij Ceuta inmiddels 67 lichamen zijn geborgen. Tegelijk keert de rust terug in de Spaanse stad in het noorden van Marokko. Van de bijna 50.000 mensen die sinds donderdag de grens overstaken, zijn er al meer dan 48.000 terug in Marokko. In Melilla begint de grens juist voorzichtig weer open te gaan, en premier Sánchez stuurt een brief naar Brussel om zich te beklagen over de opstelling van sommige EU-landen. Hieronder het verloop van de afgelopen uren, chronologisch op een rij.

Donderdag en vrijdag was de chaos groot met pieken van 25.000 grensoverschrijdingen op donderdag, oplopend tot 40.000 vrijdagochtend en tot uiteindelijk 50.000 rond het middaguur. Volgens het ministerie verliep de nacht van vrijdag op zaterdag “normaal”. De instroom is inmiddels volledig tot stilstand gekomen. Alleen de, grotendeels vrijwillige, terugkeer naar Marokko ging door en die verliep zonder noemenswaardige incidenten.

Om 07.50 uur zaterdagochtend begon de Guardia Civil met het plaatsen van opblaasbare barrières bij de havendam van Tarajal, vanwaar de meeste mensen de grens overzwommen. Ervoor ligt een eerste linie verankerde boeien van de marine. In het tussenliggend kanaal bewaken vaartuigen van de Guardia Civil de barrière.

Minstens 67 doden

Om 09.49 uur meldde het ministerie dat het aantal geborgen lichamen aan de kust van Ceuta was opgelopen naar 67. De Guardia Civil zoekt nog altijd naar vermisten rond de havendam van Tarajal. Eerdere tellingen spraken van minstens 57 verdronkenen; dat cijfer is daarmee flink naar boven bijgesteld en maakt van deze episode een van de dodelijkste ooit aan een Spaanse grens.

Bijna 50.000 grensoverschrijdingen, grote meerderheid al terug

Volgens cijfers die rond 08.30 uur werden gepubliceerd, is de golf van aankomsten in minder dan 48 uur weer grotendeels ondervangen. Van de ongeveer 50.000 mensen die sinds donderdag zonder ingrijpen van de Marokkaanse veiligheidstroepen de grens overstaken, keerden er in de loop van vrijdag al zo’n 48.300 terug naar Marokko. De regering bevestigde zaterdagochtend bovendien dat niemand van de mensen die illegaal Ceuta binnenkwam, naar het Spaanse vasteland is doorgereisd.

Inmiddels worden honderden jonge Marokkaanse migranten per bus teruggebracht naar hun woonplaats. Groepen jonge mannen en enkele minderjarigen wachtten in de vroege ochtend op vertrekkende bussen. De grensstad Fnideq zelf bleef grotendeels ontwrich. Veel winkels bleven uit angst voor plunderingen dicht. De Marokkaanse politie hield tientallen mensen aan die betrokken zouden zijn geweest bij geweld aan de grens, waarbij ook voertuigen in brand werden gestoken.

Ceuta pakt zaterdag de draad weer op

In de loop van zaterdagochtend keerde het leven in Ceuta langzaam weer terug naar normaal. Winkels openden hun deuren, het verkeer rijdt weer door zonder mensen op straat te hoeven ontwijken. Ook zijn benzinestations weer bevoorraad. Wel is er nog altijd een gestage stroom jongeren die rustig en onder legerbegeleiding richting Marokko loopt. Militairen bewaken woonwijken en de ingangen van grote supermarkten om nieuwe toeloop en eventuele plunderingen te voorkomen. .

Melilla: gecontroleerde heropening van de grens

Rond 11 uur ging ook de grens bij Melilla, bij het grensstation Beni Enzar “geleidelijk” weer open. Vooralsnog geldt dit uitsluitend voor voertuigen behorend tot de ‘Operación Paso del Estrecho’ (de grote oversteek van Marokkanen uit Noord-Europa die hun zomervakantie in Marokko doorbrengen). Volgens de Delegación wordt het tempo van de heropening “afgestemd op de ontwikkeling van de situatie en veiligheidscriteria”. Op donderdag kwamen naar verluidt 130 mensen, vooral minderjarigen, vanuit Marokko Melilla binnen.

Sánchez stuurt kritische brief naar Brussel

In een brief gericht aan de voorzitter van de Europese Commissie, Ursulaw von der Leyen, beklaagt de Spaanse premier Sánchez zich over de houding van een aantal lidstaten tijdens de crisis in Ceuta. Ook wil hij een spoedbijeenkomst van de 27 ministers van Binnenlandse Zaken. De premier spreekt van “diepe bezorgdheid” over de reactie van sommige Europese regeringen op de massale, illegale binnenkomst van zo’n 50.000 migranten. Hij vraagt om een gemeenschappelijk EU-antwoord op dit soort situaties.

Hij stelt ook dat Spanje er in minder dan 48 uur in slaagde de grens weer onder controle te krijgen. In dezelfde tijd bood het land humanitaire hulp , stuurde ‘vrijwel iedereen’ die illegaal was binnengekomen terug en voorkwam ongeautoriseerde doorreizen naar andere Europese landen. Dit alls, zo benadrukt hij in de brief, met ‘zeer beperkte steun’ van de lidstaten.

Sánchez verdedigt het Spaanse migratiebeleid

Sánchez verdedigt in de brief ook het Spaanse migratiebeleid van de afgelopen jaren. Dat heeft volgens hem irreguliere aankomsten drastisch teruggebracht en van Spanje ‘de op één na veiligste buitengrens van de EU’ gemaakt, ondanks dat het land als enige EU-lidstaat een landgrens met Afrika heeft. Hij herinnert eraan dat Spanje eerder ook andere lidstaten steunde tijdens migratiecrises, zoals bij de instroom via Belarus in 2021 en op Lampedusa in 2023.

Voorstellen om Spanje tijdelijk uit te sluiten van het Schengengebied noemt hij ingegeven door “vooroordelen, nepnieuws, onwetendheid of politieke belangen”. Ook wijst hij erop dat dit in strijd is met Europees recht, humanitair recht en de solidariteitsbeginselen van de Unie. Hij wijst er in de brief verder op dat Ceuta zelf geen deel uitmaakt van Schengen.

Marlaska: “We hebben de situatie in 24 uur omgedraaid”

Vanuit Ceuta zelf verdedigde ook de Spaanse minister Marlaska van Binnenlandse Zaken het optreden van de regering. “Meteen zijn de nodige middelen en mensen ingezet. In minder dan 48 uur heeft de situatie in Ceuta niets meer te maken met hoe die was, en wordt de normaliteit hersteld”, aldus Marlaska. Hij noemde de gebeurtenissen een “aanval op de integriteit van Ceuta”. Ook stelde hij dat “strijd leveren tegen irreguliere migratie levens redden is”. Spanje is volgens hem “een model binnen de EU” op migratiegebied, met de “op een na veiligste en minst poreuze” buitengrens van de Unie. “We hebben de situatie in 24 uur omgedraaid”, herhaalde hij.

Ook Marlaska uitte scherpe kritiek op een aantal Europese landen. Hij sprak van een “absoluut egoïstische, onsolidaire houding” bij landen zoals Italië, die pleitten voor tijdelijke uitsluiting van Spanje uit Schengen. Hij noemde dat “onvergeeflijk” en “slechte wil, onwetendheid of gebrek aan kennis”. In zijn optiek is de kwestie “voor politieke doeleinden geïnstrumentaliseerd, waarbij hij nogmaals benadrukte dat Ceuta geen deel uitmaakt van Schengen.

Reacties uit Ceuta en de rest van Spanje

De regeringsafgevaardigde in Ceuta, Miguel Ángel Pérez Triano, zei zaterdagochtend overtuigd te zijn dat zijn stad de crisis te boven zal komen: “Ceuta heeft in zijn geschiedenis grote uitdagingen en moeilijkheden het hoofd moeten bieden, en ik ben ervan overtuigd dat we hier samen doorheen komen.” Hij zei begrip te hebben voor de frustratie onder de Ceutíes en kondigde aan dat de Delegación regelmatig zal informeren over de genomen maatregelen. Ook hij sprak, in lijn met Sánchez en Marlaska, van een “schending van onze territoriale integriteit”.

Binnenlands werden de politieke degens tevoorschijn gehaald. PSOE-woordvoerster Montse Mínguez haalde uit naar de Partido Popular, nadat PP-leider Alberto Núñez Feijóo de instroom van Marokkaanse migranten in de schoenen van Sánchez had geschoven. “De PP begint niet met het aanbieden van samenwerking, het begint met wat het altijd doet. Het maakt nooit onderscheid tussen een nationale noodsituatie en politiek opportunisme”, aldus Mínguez. Zij verweet de PP meteen de regering aan te vallen en verzoeken om hoorzittingen te lanceren terwijl de crisis nog werd afgehandeld.

Vox-leider Santiago Abascal gebruikte de crisis intussen om de druk verder op te voeren. Zo stelde hij dat “als de regering de migranten niet wegstuurt, de Spanjaarden het zelf zullen doen”

Internationale druk: 23 landen vragen om EU-coördinatie

Niet alleen Spanje wil een betere EU-coördinatie, ook Italië, Duitsland, Denemarken en 21 andere lidstaten roepen op tot een spoedvergadering van de EU-ministers van Binnelandse Zaken. Zij willen een gezamenlijke inschatting van de situatie en een gecoördineerd Europees antwoord. Daaronder zou snellere inzet van beschikbare EU-instrumenten mogelijk moeten zijn en steun aan Spanje om weer volledige controle over de buitengrens van de Unie te krijgen. De landen willen meer Frontex-steun en een betere samenwerking met Marokko.

De ondertekenaars willen een einde aan “massale ongecontroleerde grensoverschrijdingen” en aan het gebruik van migratie als drukmiddel. Tegelijk erkennen ze de “nauwe samenwerking tussen Spanje en Marokko” om een snelle terugkeer van de irregulier binnengekomen migranten te garanderen, en spreken ze vertrouwen uit dat de situatie met EU-steun volledig onder controle komt.

Frankrijk plaatste zich zaterdag nadrukkelijk niet in het kamp dat om een Schengen-schorsing vraagt. De Franse minister van Binnenlandse Zaken, Laurent Núñez ziet geen reden om Spanje’s deelname aan Schengen op te schorten. Eveneens noemde de samenwerking met Spanje op het gebied van irreguliere migratie “heel, heel goed”. Hij wees erop dat 70% van de migranten die Frankrijk bij de Spaanse grens aanhoudt, door Spanje wordt teruggenomen, en pleitte er vooral voor om het Europese asiel- en migratiepact  dat sinds 2 juni van kracht is, maar nog aanvullende juridische instrumenten nodig heeft, zo snel mogelijk toe te passen.

Ook Portugal verkoos samenwerking boven kritiek. Het land maakte na de crisis in Ceuta bekend zijn maritieme grenscontrole langs de Algarve-kust te versterken met dagelijkse patrouilles van zeepolitie en marine. Verder ziet de Portugese regering geen reden om Spanje uit Schengen te zetten, en verklaarde het in continu contact te staan met de Spaanse autoriteiten.