Else Beekman
Spanje dreigt op slot te raken door een ernstige elektriciteitscrisis. Er is te weinig ruimte op het stroomnet voor nieuwe gebruikers zoals datacenters en bedrijven. Bestaande infrastructuur piept en kraakt. Daarom wil de Spaanse toezichthouder CNMC weten hoeveel beschikbare punten er nog zijn op het hoogspanningsnet voor nieuwe aansluitingen. Dit verzoek legt echter een groot pijnpunt bloot: niemand wil de verantwoordelijkheid nemen.
Energiereuzen, netbeheerders en de overheid beschuldigen elkaar van het tekort aan investeringen en de jarenlange verwaarlozing van het net. En achter dit openlijke conflict schuilt een meer verborgen strijd om miljarden aan toekomstige inkomsten en over wie gaat bepalen hoe Spanje zijn energiesysteem moet moderniseren.
Grote energiebedrijven zouden niet meewerken
Volgens analyses van sectorgroepen zoals Aelec staat meer dan 80% van de aansluitpunten op het elektriciteitsnet al op maximale capaciteit. Door deze verzadiging van het net hebben niet alleen datacenters last – waarvan er nog tientallen staan te trappelen om ook de Spaanse markt te betreden – ook elektrische mobiliteit (laadpunten) en andere nieuwe technologieën worden belemmerd.
Met de resolutie RDC/DE/008/25 verplicht toezichthouder CNMC netbeheerder Red Eléctrica de España (REE) om uiterlijk in mei duidelijk te maken waar in het hoogspanningsnet nog ruimte is voor nieuwe aansluitingen.
REE wilde uitstel, omdat naar hun zeggen de grote energiebedrijven zoals Iberdrola, Endesa, Naturgy en EDP niet mee wilden werken. Na ruim een jaar overleg bereikte men slechts bij 26% van de 542 netwerkpunten een akkoord over hun status.
Strijd tussen partijen loopt volledig uit de hand
De kwestie heeft geleid tot wat de krant Expansión omschrijft als een ’totale oorlog’ tussen publieke en private spelers. De energiereuzen, door REE als schuldigen aangewezen, klagen op hun beurt over ontoereikende tarieven voor netgebruik en die zijn weer door de CNMC vastgesteld. Die zouden volgens hen investeringen in infrastructuur belemmeren.
Datacenter-ontwikkelaars en -investeerders dreigen intussen om geplande miljardeninvesteringen te schrappen of elders in Europa onder te brengen als Spanje geen aansluitcapaciteit kan garanderen. Volgens sectorbronnen staat er tussen de 70 en 80 miljard euro aan projecten op het spel.
Politieke druk en intern conflict bij toezichthouder
Om het vertrouwen te herstellen heeft de Spaanse regering intussen een investeringsplan van 13,6 miljard euro voor REE aangekondigd. Tegelijk oefende het ministerie van Transitie druk uit op CNMC om de resolutie versneld goed te keuren. Dat leidde tot spanningen binnen het bestuur van de toezichthouder zelf, dat een minimale consultatieperiode afdwong.
Tikkende tijdbom sinds de grote stroomuitval
De huidige onrust vindt haar oorsprong in de massale stroomuitval van 28 april 2025. Een groot deel van Spanje en Portugal, bijna 50 miljoen mensen, zaten hierdoor bijna een dag zonder stroom. Volgens voorlopige analyses speelde zwakke spanningstabiliteit en onvoldoende regeling van centrales een rol.
Sindsdien groeit de frustratie over het gebrek aan duidelijkheid en verantwoordelijkheid. Hoewel eerste rapporten van voorlopige onderzoeken en evaluaties van de stroomuitval van het ministerie en het Europese netbeheerplatform Entso-e nog vaag blijven, wordt er een juridisch gevecht voorbereid.
Tot eind april kunnen gebruikers nog schadeclaims indienen en daarmee neemt de druk op alle partijen toe.