Judith Goeree
Onder het kristalheldere water bij Formentera groeit een van de meest bedreigde ecosystemen van de Middellandse Zee. Een Spaanse natuurorganisatie wil dat in 2026 veranderen — met meer dan 100.000 nieuwe planten.
In het kort
- Posidonia, de zeeplant bij Formentera, is met 34% afgenomen in 50 jaar.
- Vereniging Vellmarí plant sinds 2021 posidonia op de zeebodem.
- Overlevingspercentage: ruim 92%.
- Doel 2026: meer dan 100.000 nieuwe planten.
- Op land: bijna een half miljoen bomen voor koeling en biodiversiteit.
Herstel van posidonia Formentera bereikt recordomvang
Formentera is het kleinste bewoonde eiland van de Balearen, op een korte veerboottocht van Ibiza. Het eiland staat bekend om zijn rustige karakter, helderblauwe water en uitgestrekte zandstranden.
Wie er snorkelt, ziet al snel de groene tapijten op de zeebodem: velden van Posidonia oceanica, een zeeplant die vaak verward wordt met een alg, maar een volwaardige bloemende plant is. De posidonia produceert zuurstof, legt CO₂ vast, beschermt stranden tegen erosie en biedt schuil- en voortplantingsplaatsen aan vissen en weekdieren. Deze plantengroep vormt de long van de Middellandse Zee.
Nu dreigt die long te bezwijken. In de afgelopen vijftig jaar zijn de posidoniavelden in de westelijke Middellandse Zee met 34 procent afgenomen. Ankerende boten, vervuiling, massatoerisme en stijgende watertemperaturen eisen hun tol.
Onderwatertuiniers aan het werk
De vereniging Vellmarí, opgericht door de Spaanse mariene bioloog Manu San Félix, pakt het probleem aan met een opmerkelijke methode van ´onderwatertuinieren´. Duikers verzamelen losgekomen wortelstokdelen van posidonia, zoeken geschikte plekken op de zeebodem op en zetten de scheuten vast zodat ze opnieuw kunnen wortelen.
Het is geduldig werk. Na zes maanden vormen de planten hun eerste wortels; pas na een jaar hechten ze zich stevig aan de ondergrond.
Sinds de start van het programma in 2021 plantte Vellmarí al meer dan 86.000 posidonia’s. Het overlevingspercentage ligt boven de 92 procent — een opvallend hoog cijfer voor dit soort herstelprojecten. In totaal is bijna 3.000 vierkante meter zeebodem hersteld, met hulp van meer dan 10.000 vrijwilligers.
Ambitieus doel voor 2026
Voor dit jaar heeft Vellmarí de lat nog hoger gelegd. Samen met de MSC Foundation, de natuurhersteltak van het Marine Stewardship Council, een internationale non-profitorganisatie voor duurzame visserij, wil de organisatie meer dan 100.000 exemplaren planten. Daarmee moet Formentera uitgroeien tot een internationaal voorbeeld van actief marien natuurbehoud.
Het project beperkt zich niet tot planten alleen. Vellmarí en MSC Foundation ontwikkelen ook een wetenschappelijke werkwijze voor monitoring en milieueducatie, zodat de aanpak elders ter wereld kan worden toegepast.
UNESCO-erfgoed onder druk
De posidoniavelden tussen Ibiza en Formentera zijn in 1999 door UNESCO erkend als Werelderfgoed, vanwege hun uitzonderlijke ecologische waarde. Toch staan ze decennialang onder druk van menselijke activiteit.
Het herstelproject laat zien dat schade niet onomkeerbaar hoeft te zijn — mits wetenschap, lokale betrokkenheid en vrijwilligerswerk worden gecombineerd.
Formentera zet in op breed herstel van natuur
Het posidonia-project staat niet op zichzelf. Formentera werkt ook aan grootschalige herbebossing op land. Bijna een half miljoen inheemse bomen moeten de biodiversiteit op het eiland herstellen en de temperatuur met maximaal drie graden verlagen.
Het past in een bredere duurzame koers van Formentera. Het eiland beperkt al jaren het aantal voertuigen in de zomer, promoot fietsen en elektrisch vervoer en werd in 2019 door de Europese Commissie onderscheiden voor duurzame toeristische ontwikkeling. Zowel boven als onder water maakt Formentera serieus werk van klimaatbestendigheid.
Bron: EFE Verde