Else Beekman
De populatie van de Iberische lynx is in 2024 gegroeid naar 2.401 exemplaren, het hoogste aantal sinds de tellingen begonnen. Deze spectaculaire stijging van 19% markeert een keerpunt in het herstel van de meest bedreigde katachtige van Europa. Maar hoe staat het met andere iconische roofdieren in Spanje, zoals de Iberische wolf en de bruine beer?
Ruim twintig jaar geleden, in 2002, werden er minder dan 100 Iberische lynxen geteld. Sindsdien is er dankzij intensieve beschermingsprogramma’s en herintroductieprojecten een spectaculaire groei opgetekend. In 2020 waren het er nog 1.111, vier jaar later zijn dat er 2.401 – een gemiddelde jaarlijkse groei van 29%. De redactie van InSpanje.nl was in 2016 nog getuige van hoe een in gevangenschap geboren exemplaar werd vrijgelaten in de provincie Ciudad Real. De lynx rende verheugd zijn vrijheid in de Sierra Morena tegemoet en stond zo symbool voor de inspanningen van WWF en IBERlince.
Volgens cijfers van het ministerie van Ecologische Transitie bevindt het grootste deel van de lynxenpopulatie zich in Spanje (2.047 dieren, ofwel 85,3%), met de rest in Portugal (354 exemplaren), want lynxen kennen geen grenzen. Francisco Javier Salcedo Ortiz, coördinator van het LIFE Lynx-Connect project noemde vorig jaar de redding van de Iberische lynx:
the greatest recovery of a cat species ever achieved through conservation.
Lynxenpopulaties verspreid over vier Spaanse regio’s
Binnen Spanje zijn de lynxen het sterkst vertegenwoordigd in:
- Castilla-La Mancha: 942 exemplaren (46%)
- Andalusië: 836 exemplaren (40,8%)
- Extremadura: 254 exemplaren (12,4%)
- Región de Murcia: 15 exemplaren (0,73%)
Sierra Morena is het belangrijkste leefgebied met meer dan 1.000 dieren verspreid over Andalusië en Castilla-La Mancha.
Meer voortplanting, betere toekomst
De toename is mede te danken aan het gestegen aantal vruchtbare wijfjes: 470 territoriale vrouwtjes, 64 meer dan vorig jaar. In 2024 werden 844 jongen geboren, met een gemiddelde van 1,8 welp per vrouwtje. De soort plant zich inmiddels voort in 17 gebieden. Ramón Pérez de Ayala, lynx-specialist bij WWF Spanje verklaarde in juni vorig jaar in The Guardia:
We zijn ongeveer halverwege onze eigen doelstelling. We wilden tegen 2040 750 vruchtbare vrouwtjes hebben, en nu zijn dat er 406.
Van ‘in gevaar’ naar ‘kwetsbaar’
De Internationale Unie voor Natuurbescherming (IUCN) heeft vorig jaar het risiconiveau van de Iberische lynx aangepast van ‘in gevaar’ naar ‘kwetsbaar’. In Spanje blijft de soort echter wettelijk ‘in gevaar van uitsterven’ volgens het nationale soortenregister.
Ondanks het succes wijst het ministerie erop dat de strijd nog niet gestreden is. In 2024 kwamen 214 lynxen om het leven, waarvan 162 door aanrijdingen – een belangrijk knelpunt in het behoud van de soort.
Daarnaast blijven kweekprogramma’s en herintroductie cruciaal. Sinds 2011 zijn 403 lynxen uitgezet in geschikte gebieden. Recent zijn daar nieuwe regio’s bijgekomen, zoals Murcia (2023) en Castilla y León (2024, met uitzettingen in het Cerrato Palentino).
Succesvol broedseizoen voor Iberische lynx: 23 welpen geboren
De comeback van de Iberische wolf
Ook de Iberische wolf maakt een comeback. In 2023 telde Spanje circa 2.800 wolven, verdeeld over ongeveer 400 roedels, vooral in het noordwesten van het land (Galicië, Asturië, Cantabrië en Castilië en León). Sinds 2021 is de jacht op deze soort in heel Spanje verboden, ondanks Europese druk om de bescherming te versoepelen. Dit beleid heeft bijgedragen aan een stabiele en groeiende populatie.
Toch is er controverse: de Europese Commissie staat sinds kort opnieuw beheermaatregelen toe voor wolven in Zuid-Europa, waaronder Spanje. Hierdoor kunnen autonome regio’s onder strikte voorwaarden toestemming geven voor het afschieten van wolven die herhaaldelijk schade veroorzaken aan vee. Met name in Andalusië en Castilië-La Mancha zijn er spanningen ontstaan tussen boeren en natuurbeschermers. Eugenia Mora, Campagneleider bij World Animal Protection, verklaarde in maart 2025:
De beslissing om de jacht op de Iberische wolf in Spanje toe te staan is een ernstige tegenslag voor natuurbehoud en dierenwelzijn. Deze maatregel biedt geen duurzame of ethische oplossing voor conflicten tussen mens en dier.
De Spaanse regering blijft vooralsnog vasthouden aan het nationale verbod op jacht, maar de druk vanuit plattelandsgebieden neemt toe.
Bruine beer rukt op in het noorden
De bruine beer is eveneens in opmars. In het Cantabrisch gebergte leven naar schatting meer dan 370 beren, terwijl het aantal in de Pyreneeën in 2024 is gestegen tot 96, een record, met 47 exemplaren in Catalonië. Herstel van leefgebieden en beschermingsmaatregelen zorgen voor deze groei.
De keerzijde is dat beren steeds vaker in de buurt van dorpen worden gesignaleerd, aangetrokken door fruitbomen en afval. Dat beaamde ook Daniel Pinto, coördinator van een berenbrigade in Spanje: “De toename van de berenpopulatie leidt tot een toename van conflicten met mensen”. Vooral in Cantabrië en Asturië leidt dit soms tot overlast. Om conflicten te voorkomen, zijn in sommige regio’s ‘berenbrigades’ actief die beren met GPS volgen en waar nodig verjagen. Daarnaast wordt ingezet op educatie van bewoners en toeristen om samenleven met beren veiliger te maken.
Internationale aandacht voor het succes van de bruine beer in Spanje