Else Beekman
De belangstelling voor seizoenswerk in Spanje heeft alle verwachtingen overtroffen. Meer dan 30.000 mensen uit Senegal, Mauritanië en Gambia hebben zich aangemeld voor slechts 350 tijdelijke banen in de landbouwsector in Huelva.
De toestroom van sollicitanten heeft geleid tot chaos en spanningen bij de inschrijvingscentra, vooral in Senegal en Gambia, waar aanmeldingen persoonlijk moesten worden ingediend.
Een kans op economische vooruitgang
De overgrote meerderheid van de sollicitanten ziet de kans om in Spanje te werken als een zeldzame mogelijkheid om hun economische situatie te verbeteren. Aly Sow, een Senegalese chauffeur, was getuige van de enorme drukte. Aan El País vertelt hij: “Mensen stonden vanaf vier uur ’s ochtends in de rij. Iedereen wilde een plek bemachtigen, zelfs mensen met een goede baan.”
Voor velen is seizoenswerk in Spanje financieel aantrekkelijk. “In drie maanden in Spanje kan ik verdienen wat ik hier in twee jaar verdien,” zegt Komilá Diatta, een Senegalese landarbeider. Ondanks de hoop heerst er ook wanhoop, want de kans om geselecteerd te worden is extreem klein.
Waarom zoveel animo voor seizoenswerk in Spanje?
Volgens socioloog Aly Tandian is de enorme belangstelling deels te verklaren door de perceptie dat migratie leidt tot succes en sociale vooruitgang. “Voor veel jongeren symboliseert Spanje overvloed en economische kansen,” stelt hij. Dit beeld wordt versterkt door de groeiende behoefte aan arbeidskrachten in Europa, wat door sommige beleidsmakers wordt benut om legale migratiekanalen te openen.
Ook heeft Spanje eind vorig jaar een hervorming van de Vreemdelingenwet goedgekeurd. Daarmee hoopt de regering de komende drie jaar zo’n 900.000 migranten aan een legale verblijfsstatus te helpen. Verder wil men er buitenlandse werknemers mee aantrekken en behouden en de informele economie, vooral in land- en tuinbouw, bestrijden. Dit nieuws is ook tot de Afrikaanse landen doorgedrongen, waar veel mensen nu hopen via zo’n seizoensbaan voor een verblijfsstatus in aanmerking te komen.
Toch blijft het de vraag of dergelijke programma’s ook daadwerkelijk een oplossing bieden voor illegale migratie. Eerdere edities van dit programma in Senegal lieten zien dat niet alle tijdelijke arbeiders terugkeerden naar hun land, waardoor de effectiviteit van het initiatief in twijfel wordt getrokken.
Organisatorische problemen en digitale achterstand
Het gebrek aan een digitaal aanmeldingssysteem in Senegal en Gambia zorgde voor chaotische taferelen. In Senegal moest het proces zelfs tijdelijk worden stopgezet om orde op zaken te stellen. In Gambia werd de preselectieprocedure tijdelijk opgeschort nadat ongeregeldheden uitbraken bij het ministerie van Arbeid in Banjul. Mauritanië, waar het inschrijven via een online platform verliep, had daarentegen geen noemenswaardige incidenten.
Verschillende organisaties uitten kritiek op de gang van zaken. “In een tijdperk van digitalisering is het onacceptabel dat kandidaten fysiek hun documenten moeten indienen,” aldus een verklaring van een collectief van NGO’s. De Senegalese overheid gaf toe dat de situatie werd onderschat en heeft inmiddels een online platform opgezet om het proces beter te structureren.
Migratiebeleid als politiek strijdpunt
De uitbreiding van het migratieprogramma was een speerpunt tijdens het bezoek van de Spaanse premier Pedro Sánchez aan deze landen afgelopen zomer. Daartoe sloot de Spaanse regering een reeks overeenkomsten met deze landen om plannen voor circulaire migratie te bevorderen. Oftewel, het inhuren van migranten in hun land van herkomst om tijdelijk in Spanje te werken in banen die Spanjaarden doorgaans weigeren vanwege de zware en precaire arbeidsomstandigheden, en hen na afloop terug te laten keren. Spanje heeft al twintig jaar ervaring met circulaire migratie, vooral met Marokkaanse seizoenarbeiders in Huelva. Hoewel de arbeidsomstandigheden voor deze groep niet altijd optimaal zijn, beschouwt de Spaanse regering het programma als een succes.
Politieke verdeeldheid
De Spaanse politiek blijft echter verdeeld over deze initiatieven. Rechtse partijen bekritiseren het als een “aanzuigende factor” voor migratie, terwijl linkse partijen zoals Sumar vinden dat het een te beperkte oplossing is die geen antwoord biedt op bredere migratievraagstukken. “Zonder structureel beleid op migratie en werkgelegenheid in Senegal, blijft dit een kortetermijnmaatregel,” concludeert socioloog Tandian. “Het kan zelfs meer mensen aanmoedigen om te vertrekken dan oorspronkelijk van plan waren.”
Meer dan 20.000 werknemers per jaar
In de afgelopen twee jaar kwamen er ongeveer 40.000 mensen naar Spanje om tijdelijk te werken. Dat waren er zo’n 19.000 in 2023 en meer dan 20.000 in de loop van 2024. Deze aanwervingen verlopen via het ministerie van Migratie, dat op 30 december een nieuwe GECCO-verordening goedkeurde. Deze bracht wijzigingen met zich mee, zoals de tijdelijke aanpassing van contracten, waarbij de looptijd niet langer per kalenderjaar wordt berekend, maar op basis van de start- en einddatum van het contract.