Else Beekman
Elk jaar worden in Galicië opnieuw grote stukken natuur verwoest door bosbranden. De schade is enorm, zowel voor het landschap als voor de bewoners. Na elke grote brand steken ook complottheorieën de kop op. Een van de hardnekkigste is dat de branden opzettelijk worden aangestoken om plaats te maken voor zonneparken. Hoe zit dat precies?
‘Galicia is not burning. They are burning Galicia’, ‘Agenda 2030. No tendras nada y seras feliz’ (je zult niets bezitten en gelukkig zijn) en ‘There is no such thing as coincidence, this is all planned’ zo klinkt het op sociale media. Maar wie zijn ‘ze’ dan? Wat heeft ‘Agenda 2030’ ermee te maken? En als dit allemaal gepland is, welke groepen kunnen dan zo gesmeerd samenwerken dat zo een omvangrijk geheim niet uit zou komen? Als autoriteiten op landelijk, regionaal, provinciaal en lokaal niveau het al niet eens kunnen worden over de meest simpele zaken, hoezo over zoiets groots dan wel?
Agenda 2030 zou erachter zitten
Het hardnekkigste complot samengevat: ‘Ze’ steken Galicië (en ook andere delen van Noordwest-Spanje) in brand om dan later de verwoeste stukken grond te gebruiken om er zonneparken op te installeren. Die zonneparken zouden dan voortvloeien uit ‘Agenda 2030’. Maar wat is Agenda 2030 nou eigenlijk?
Agenda 2030 is een actieplan van alle 193 lidstaten van de Verenigde Naties met 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Hiermee wil men tegen 2030 ernstige problemen zoals armoede, ongelijkheid, onrecht en klimaatverandering wereldwijd aanpakken. Deze doelen richten zich onder meer op het uitroeien van armoede en honger, verbeteren van gezondheid en onderwijs, het bevorderen van gendergelijkheid, zorgen voor betaalbare en duurzame energie, het bestrijden van klimaatverandering en het beschermen van ecosystemen op land en in zee.
Allereerst is er in Spanje wetgeving in het leven geroepen die bepaalt dat door natuurbranden verwoeste grond gedurende 30 jaar geen andere bestemming mag krijgen. Dus dat er achter de branden bedrijven zitten die op die locaties hun zonnepanelen willen installeren is onzin. Maar daarover later meer.
Wat zeggen officiële instanties over de oorzaken?
De branden zijn niet moedwillig en kwaadwillend aangestoken. Dat bevestigen ook het Hoger Openbaar Ministerie van Galicië (Fiscalía Superior de Galicia) en de Sociedade Galega de Historia Natural. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 90 procent van de branden ontstaat door menselijke fouten of illegale praktijken. Denk hierbij aan het stiekem afbranden van landbouwgrond. Er is geen bewijs voor een verband tussen de branden en de aanleg van zonneparken.
Uitspraken oppositie over brandterrorisme in Spanje botsen met feiten
Ook milieuorganisaties zoals WWF Spanje bevestigen dit beeld. Volgens hen spelen vooral klimaatverandering, slecht bosbeheer en extreme droogte een rol in de toename van bosbranden in Galicië. Dat het hier zou gaan om een samenzwering met zonne-energie als doel, is volgens deze organisaties simpelweg niet waar.
Volgens meerdere experts, zoals Greenpeace en de Vereniging van Bosbouwbedrijven (ASEMFO), zijn er geen aanwijzingen dat branden bewust worden gesticht met als doel herbestemming van de grond. Zij noemen dit een mythe die al decennia de ronde doet, maar die nooit is aangetoond. “Het idee dat mensen bossen in brand steken om er zonneparken of woonwijken te bouwen, is hardnekkig, maar niet onderbouwd”, stelt een woordvoerder van Greenpeace.
Wat zegt de wet over afgebrande grond?
De berichten over vermeende “herkwalificering” van afgebrande gebieden voor bouwprojecten kunnen alleen al worden ontkracht door naar de bestaande wetgeving daarover te kijken. De Spaanse boswet (Ley de Montes) verbiedt, zoals eerder genoemd, het veranderen van het gebruik van verbrande natuurgrond gedurende minstens 30 jaar.
Hier mag alleen onder uitzonderlijke omstandigheden van worden afgeweken. Bijvoorbeeld wanneer het plan al vóór de brand in een wettelijk traject zat of wanneer er sprake is van zwaarwegend publiek belang. Maar zelfs dan moet de verandering worden bekrachtigd via een specifieke wet. Deze is inclusief een gelijkwaardige compensatie in natuurgebied. Bovendien zijn ‘montes catalogados’ (bossen van openbaar nut) altijd uitgesloten van zulke wijzigingen.
Dan circuleren er nog berichten dat de wet het verbiedt om ‘bossen schoon te maken’. Maar ook dat klopt niet. Volgens de wet zijn grondeigenaren en beheerders van bos- en natuurterreinen verplicht om hun terrein te onderhouden. Daaronder valt bosbeheer zoals het verwijderen van ondergroei, snoeien en andere technieken om bosbranden te voorkomen en de autonome regio’s stellen hiervoor concrete regels en voorwaarden op. Dat dit bosbeheer niet overal even grondig wordt uitgevoerd omdat regio’s andere prioriteiten stellen, is weer een ander verhaal.
Vegetatie en klimaat: waarom brand juist het westen van Spanje?
Een ander terugkerend misverstand is dat alleen het westen van Spanje te maken heeft met branden, terwijl het oosten gespaard blijft. Volgens verschillende experts, zoals geciteerd door het Spaanse platform Newtral.es, is daar een duidelijke verklaring voor: vegetatie, klimaat en geografie.
José Luis Camacho van de Spaanse weerdienst Aemet legt uit dat de natte lente van 2025 in Galicië en het westen van Castilla y León zorgde voor een forse toename van vegetatie. Toen daarop een hete en droge zomer volgde, veranderde die vegetatie in brandbaar materiaal: biomassa.
Volgens Gustavo Saiz, onderzoeker bij het INIA-CSIC, groeit in Galicië het hele jaar door vegetatie, doordat het niet koud genoeg wordt in de winter en niet droog genoeg in de zomer om het groeiproces te stoppen. Die constante groei zorgt voor een opeenhoping van brandstof voor vuurhaarden.
In de oostelijke regio’s van Spanje, met hun typische mediterrane klimaat, groeit juist minder vegetatie en is de hoeveelheid brandbaar materiaal kleiner. Daarom is het risico op grote branden daar momenteel ook kleiner.
Desinformatie DANA-ramp Valencia: hoe nepnieuws zich verspreidde via X en TikTok
Jorge Olcina Cantos, klimatoloog aan de Universiteit van Alicante, vult aan dat het bos in het westen sneller herstelt dan in het oosten. De impact van een brand is daardoor ecologisch zwaarder aan de oostkust, omdat herstel langer duurt en hevige regenval er meer erosie veroorzaakt.
Brandpatroon verandert door klimaatverandering
Victor Resco de Dios, hoogleraar bosbouwkunde aan de Universiteit van Lleida, wijst erop dat Spanje uit verschillende brandregio’s bestaat, elk met een eigen ritme. Vroeger begonnen de branden aan de oostkust in het vroege voorjaar en eindigden ze in het westen in de nazomer. Maar volgens hem verandert dat patroon door klimaatverandering, en komen branden nu op onvoorspelbare momenten en plekken voor.
Cristina Santín, onderzoeker bij het IMIB, waarschuwt tot slot dat momentopnames, zoals populaire kaarten met brandhaarden, geen goed beeld geven van structurele trends. Ze raadt aan om naar meerjarige gegevens te kijken om beter te begrijpen hoe brandrisico’s zich ontwikkelen.
Zonnepanelen als zondebok voor bosbranden in Galicië
Verder duiken op sociale media regelmatig berichten op die beweren dat zonneparken land “vernietigen” of zelfs brandgevaarlijk zijn. Deze ideeën komen vaak van groepen die tegen hernieuwbare energie zijn, aldus de milieuredactie van ElDiario.es. Zij noemen deze verhalen “mythes zonder wetenschappelijke basis.”
De publieke omroep RTVE en factcheckers zoals Maldita.es waarschuwen nadrukkelijk voor deze vorm van desinformatie. Steeds vaker halen mensen beelden uit andere landen, AI-gegenereerde foto’s of oude video’s uit hun context om valse claims over bosbranden kracht bij te zetten.
Waarom deze mythes blijven circuleren
Complotverhalen zijn vaak aantrekkelijk omdat ze een eenvoudig en boosdoenergericht verhaal bieden in een complexe situatie. Maar in werkelijkheid is de oorzaak van de bosbranden in Galicië veel gelaagder. Deskundigen pleiten daarom voor meer bewustzijn, betere voorlichting en vooral: vertrouwen op betrouwbare informatiebronnen.
Feiten boven fictie
Het blijft belangrijk om niet mee te gaan in snelle verklaringen, eenduidige oplossingen of beelden zonder context. De feiten, hoe complex die helaas vaak ook zijn, bieden een beter houvast dan complottheorieën. Zeker bij gevoelige thema’s zoals natuurbranden, heeft het publieke debat vooral nuchterheid, nuance en vertrouwen in vakkennis nodig. Dat zal eerder tot oplossingen leiden dan polarisatie en ongefundeerd vingertjes wijzen.
Hoe nepnieuws over stroomuitval Spanje wereldwijd viraal ging