Judith Goeree
De Spaanse politiek wordt opnieuw opgeschud door een integriteitsschandaal. Na eerdere corruptiezaken binnen de sociaaldemocratische hoek duiken nu nieuwe affaires op rond niet behaalde diploma’s en opgepoetste cv’s. In meerdere gevallen gaat het om titels die politici vermeldden, maar nooit daadwerkelijk behaalden.
Het zet het fenomeen titulitis in academische en politieke kringen weer vol in de schijnwerpers: de hardnekkige neiging in Spanje om diploma’s als statussymbool op te voeren, ook als daar geen feitelijke basis voor is.
De meest recente zaak draait om een hoge regeringsfunctionaris in de regio Valencia, die op 31 juli zijn ontslag indiende nadat ernstige twijfels rezen over de echtheid van zijn diploma.
Diploma bleek niet te bestaan
José María Ángel Batalla (PSPV-PSOE) zou zich in 1983 hebben voorgedaan als afgestudeerde in Archiefwetenschap en Bibliotheekwetenschap aan de Universiteit van Valencia. Volgens diezelfde universiteit werd deze opleiding pas in 1990 aangeboden. Het Valenciaanse Antifraude-agentschap en het Openbaar Ministerie onderzoeken of er sprake is van valsheid in geschrifte.
Hoewel Ángel stelt dat hij geen regels heeft overtreden en dat voor zijn functie destijds geen universitaire opleiding vereist was, voelde hij zich genoodzaakt zijn functies neer te leggen. “Ik houd dit niet meer vol,” zei hij in de krant 20minutos. Hij spreekt van een “politieke hetze” en blijft zijn onschuld volhouden.
In een brief aan de minister van Territoriaal Beleid, Ángel Víctor Torres, benadrukte hij dat hij “nooit” een document heeft vervalst en “nooit” gebruik heeft gemaakt “van een vals document om toegang te krijgen tot welke functie dan ook”.
Geen juridische stappen tegen Pilar Bernabé
Een andere politicus uit de Valenciaanse PSPV-PSOE, Pilar Bernabé, raakte eveneens in opspraak. Zij zou op partijwebsites foutief vermeld hebben dat zij was afgestudeerd in Spaanse Taal- en Letterkunde en Audiovisuele Communicatie. Inmiddels is dit aangepast: ze heeft beide studies wel gevolgd, maar nooit afgerond. Er is in haar geval geen sprake van een juridisch onderzoek, maar de zaak leidde wel tot publieke discussie over geloofwaardigheid.
Noelia Núñez als katalysator van debat
De affaire rond Noelia Núñez van de Partido Popular (PP) in Madrid bracht het debat in een stroomversnelling. Núñez beweerde jarenlang afgestudeerd te zijn in Politicologie en Communicatie, maar moest recent toegeven dat ze geen van beide opleidingen had afgerond. Ze trad af onder druk van haar partij en de media.
Núñez staat inmiddels onder contract als analist bij het Spaanse actualiteitenprogramma En boca de todos. Daarin neemt ze deel aan discussies over actuele thema’s en geeft haar mening over politieke en maatschappelijke kwesties. Haar snelle overstap van de politiek naar de media werd door critici gezien als symptoom van een politiek waarin uitstraling zwaarder weegt dan inhoud.
Meer politici onder vuur
Ook andere Spaanse politici liggen inmiddels onder het vergrootglas. Zo bleek dat Francina Armengol, voormalig voorzitter van de Balearen en nu voorzitter van het Congres van Afgevaardigden, jarenlang ten onrechte vermeldde dat zij was afgestudeerd in Farmacie. Patxi López, oud-voorzitter van het Baskische parlement, en Alfonso Gil, raadslid in Bilbao, pasten hun openbare cv aan na twijfel over hun academische achtergrond.
Inmiddels is een regelrechte ‘cv-oorlog’ losgebarsten tussen de twee grootste partijen van Spanje. De PSOE en de Partido Popular (PP) beschuldigen elkaar openlijk van misleiding en hypocrisie. Na het aftreden van Noelia Núñez, volgde de onthulling dat Manuel Domínguez, voorzitter van de PP op de Canarische Eilanden, zijn cv jarenlang onterecht had “verfraaid” met een afgeronde studie Economie. De PSOE gebruikte dat om de focus te leggen op soortgelijke gevallen binnen de PP, waarop die partij de aanval opende richting de regeringspartij.
De PP verwijt onder meer minister van Transport Óscar Puente dat hij een niet-erkende cursus presenteerde als masteropleiding. Ook noemt de conservatieve partij Pilar Bernabé en Patxi López als voorbeelden van dubbele standaarden, omdat zij hun opleidingen niet afrondden maar jarenlang voordeden alsof dit wel zo was.
Het debat over integriteit heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een politiek moddergevecht waarin partijen elkaar openlijk ondermijnen, en het vertrouwen van de kiezer verder wordt uitgehold.
De diepgewortelde drang naar titels
De discussie over titulitis – de Spaanse obsessie met academische titels – laait daardoor opnieuw op. Het fenomeen zit diep ingebakken in de Spaanse cultuur, waar een universitair diploma vaak wordt gezien als statussymbool en toegangspoort tot maatschappelijke erkenning. In media en opiniestukken klinkt al jaren kritiek op die nadruk op titels, die volgens velen ten koste gaat van praktische ervaring en daadwerkelijke competentie.
Dat sommige politici hun cv oppoetsen of titels opvoeren die ze nooit hebben behaald, past in dat patroon. Zulke gevallen roepen steevast publieke verontwaardiging op en leiden tot bredere vragen over integriteit en transparantie in het politieke systeem. Titels lijken steeds vaker te worden ingezet als machtsmiddel, in plaats van als weerspiegeling van echte bekwaamheid.
De Spaanse vicepremier Yolanda Díaz (Sumar) pleitte deze week dan ook voor een mentaliteitsverandering: “Waarom zou een minister niet een achtergrond als metselaar kunnen hebben?” Ione Belarra (Podemos) wijst op een dieper liggend probleem in Spanje. Volgens haar is er niet alleen sprake van verzonnen titels, maar worden sommige academische titels ook toegekend op basis van politieke of sociale connecties, zonder dat de ontvangers daar inhoudelijk voor hebben gestudeerd of aan de formele eisen hebben voldaan.
Vertrouwen in politiek opnieuw onder druk
De affaire rond Ángel in Valencia is extra gevoelig vanwege zijn sleutelrol in de wederopbouw na de verwoestende overstromingen van oktober 2024, waarbij meer dan 200 mensen omkwamen. De regeringsfunctionaris trad af te midden van groeiende frustraties onder bewoners die zich in de steek gelaten voelen. Zijn vertrek komt op een moment dat het vertrouwen in de regionale politiek en in de Valenciaanse leider Carlos Mazón (PP) tot een dieptepunt is gedaald.
De vraag die nu blijft hangen is of dit het topje van de ijsberg is. Gaat Spanje eindelijk werk maken van een transparantere politieke cultuur waarin diploma’s niet langer het belangrijkste toegangsbewijs zijn?
Bronnen: El País, 20Minutos, El Periodico
Spanje steeds corrupter volgens nieuw rapport