Else Beekman
Barcelona bouwt al jaren aan een boomstrategie tot 2037. Madrid plant een groen lint van 75 kilometer rond de hoofdstad en Valencia werd zelfs Europese Groene Hoofdstad. Ondertussen halen Vigo en Sevilla juist de kettingzagen door oude, volgroeide stadsbomen. Een nieuw onerzoek uit de Verenigde Staten laat zien waarom dat verschil er zo toe doet: niet het aantal bomen in een warme stad redt levens, maar hoe oud ze zijn en hoe gestaag hun aantal groeit.
In het kort
- Niet de hoeveelheid bomen, maar de jaarlijkse groei van boombedekking hangt samen met minder sterfte in een wijk.
- Madrid en Barcelona bouwen aan langetermijnplannen die bestaand groen expliciet beschermen en Valencia werd Groene Hoofdstad van Europa.
- Sevilla en Vigo kappen juist door.
- Uit nieuw onderzoek blijkt dat meer bomen jaarlijks duizenden sterfgevallen door luchtvervuiling kunnen voorkomen.
- Zaragoza scoort van alle Europese steden opvallend slecht op de internationale 3-30-300-norm voor stadsgroen.
- Groene wijken hangen in overal sterk samen met welvaart: rijkere buurten hebben doorgaans veel meer groen.
Onderzoekers analyseerden 801 wijken in Chicago tussen 2011 en 2021. Ze combineerden jaarlijkse gegevens over mate van boombedekking, temperatuur en luchtvervuiling met sociaaldemografische kenmerken en 220.711 sterfgevallen. Daar kwam uit dat de totale hoeveelheid bomen in een wijk op een bepaald moment niet significant samenhing met minder sterfte. Wat wel duidelijk werd, zo schrijft Xataka, betrof de jaarlijkse groei van die boombedekking. Een gestage toename hing samen met 10 procent minder algemene sterfte en 11 procent minder sterfte door luchtwegaandoeningen.
Oude bomen doen meer dan jonge
Een tweede onderzoek, in Portland, bekeek dertig jaar aan boomplantingen. Elke boom die in de voorafgaande vijftien jaar was geplant, hing samen met minder sterfte door hart- en vaatziekten. Hoe langer een boom de tijd kreeg om te groeien en volwassen te worden, hoe sterker dat beschermende effect. Steden die hun bomen constant verplaatsen of vervangen, missen dus juist het effect waar het om gaat.
Langetermijnbeleid in Madrid en Barcelona
Madrid werkt aan het Bosque Metropolitano (stadsbos), een groene gordel van 75 kilometer rond de stad met een half miljoen inheemse bomen. Die gordel is bedoeld om hitte-eilanden te bestrijden en bestaande boszones met elkaar te verbinden. De stad noemt zichzelf een van de meest beboste hoofdsteden ter wereld, met ruim 5.000 straten met bomen en meer dan 5,7 miljoen bomen in en rond de stad.
Barcelona werkt sinds 2017 met een ‘Plan director del arbolado’ dat tot 2037 loopt. Hierin is expliciete aandacht voor het behoud van bestaand, volwassen groen naast nieuwe aanplant. Dat wordt gecombineerd met de bekende superwoonblokken, waarbij straten worden omgevormd tot groene assen zonder doorgaand verkeer. Onderzoek van ISGlobal wijst uit dat de volledige uitrol van de geplande 503 superblokken de luchtvervuiling met NO2 met 24 procent zou kunnen verlagen.
Ook Valencia werd al bekroond
Valencia droeg in 2024 al de titel Europese Groene Hoofdstad. De stad telt 419.034 bomen en heeft daarmee één boom per 1,92 inwoners, ruim boven de door de Wereldgezondheidsorganisatie aanbevolen norm van één boom per drie inwoners. Met 15,5 vierkante meter groen per inwoner zit Valencia ook boven de WHO-richtlijn van 15 vierkante meter. Daarmee is de stad de op twee na meest beboste van Spanje, na Madrid en Barcelona. Wereldwijd staat ze op gelijke hoogte met steden als Los Angeles. Een groot deel van dat succes is te danken aan het Parque Turia, het negen kilometer lange park in de oude rivierbedding van de Turia. Sinds 2007 vormt dit een van de grootste stedelijke natuurparken van Spanje.
Sevilla en Vigo kappen juist door
In de provincie Sevilla, een van de heetste regio’s van Europa, stierven naar schatting meer dan 450 mensen vroegtijdig aan hitte tijdens de recordzomer van 2022. Toch besloot de gemeente Sevilla vanaf 2015 zo’n 2.500 bomen te kappen, waaronder honderden volwassen exemplaren op centrale pleinen zoals de Plaza del Pumarejo. Buurtbewoners tekenden er destijds silhouetten van slachtoffers op straat, met opschriften als “dood door gebrek aan schaduw”.
Een ISGlobal-studie naar 93 Europese steden, gepubliceerd in The Lancet Planetary Health, berekende dat een derde van de sterfgevallen door stedelijke hitte-eilanden voorkomen had kunnen worden als steden 30 procent van hun oppervlak met bomen hadden bedekt.
In Vigo profileert burgemeester Abel Caballero zich al jaren als de man die “meer bomen plantte dan wie dan ook” in de geschiedenis van de stad. Maar milieuorganisaties als Ecoloxistas en Acción en het burgerinitiatief Amigas das Árbores klagen al net zo lang over grootschalige kap van juist oude, volgroeide bomen in het centrum, onder meer aan de Avenida da Florida. Nieuwe aanplant scoort mooi op papier, maar levert volgens de nieuwe studies pas na jaren echte gezondheidswinst op: precies het verschil dat in Vigo en Sevilla wordt genegeerd.
Bomen relevant tegen luchtvervuiling
Een studie van onder meer het Italiaanse onderzoeksinstituut ENEA, gepubliceerd in The Lancet Planetary Health, onderzocht 744 Europese steden en berekende dat elke 5 procentpunt meer boombedekking de concentraties fijnstof (PM2,5) met 2,8 procent, stikstofdioxide met 1,4 procent en zomerse ozon met 1,2 procent zou kunnen verlagen. Volgens de onderzoekers zou dat alleen al zo’n 4.700 vroegtijdige sterfgevallen per jaar kunnen voorkomen. Als elke stad 30 procent bomencover zou halen, zou dat oplopen tot bijna 12.000 vermeden sterfgevallen per jaar. Ook de plaatsing van bomen blijkt ertoe te doen: losse bomen hier en daar planten is niet optimaal, connectiviteit tussen groene zones telt minstens zo zwaar mee.
Spanje scoort opvallend slecht op de 3-30-300-regel
Een recente studie in Nature Communications toetste 862 Europese steden aan de zogeheten 3-30-300-regel (drie zichtbare bomen vanuit elk huis, 30 procent boombedekking in de buurt, een park binnen 300 meter). Het onderzoek laat zien hoe groot de achterstand van sommige Spaanse steden is.
Zaragoza scoort het slechtst: 88 procent van de stad voldoet aan geen van de drie criteria. Daardoor woont minder dan 2 procent van de inwoners in een wijk die alle drie de doelen haalt.
Murcia behoort tot de Europese steden met de laagste score op zichtbare bomen vanuit huis, en Arrecife op Lanzarote scoort extreem laag op toegang tot een park binnen 300 meter. San Sebastián laat dan weer grote interne verschillen zien tussen wijken binnen dezelfde stad. De onderzoekers benadrukken bovendien dat groene wijken in heel Europa, ook in Spanje, sterk samenhangen met welvaart: wie in een rijkere buurt woont, heeft doorgaans veel meer groen om zich heen.
Ook goed voor het hoofd
Het effect beperkt zich niet tot de longen en het hart. Een metastudie onder meer dan 8,3 miljoen mensen vond een duidelijk verband tussen groen in de woonomgeving en een lagere algemene sterfte. Een aparte review van 201 eerdere studies bracht stadsbomen bovendien in verband met minder stress, meer lichaamsbeweging en een betere mentale gezondheid.