Else Beekman
De Spaanse arbeidsmarkt staat onder druk. Binnen tien jaar dreigt in Spanje een tekort van 3,5 miljoen arbeidskrachten te hebben. De oorzaak? De babyboomgeneratie bereikt de pensioengerechtigde leeftijd. Om dat verlies op te vangen zijn er tegelijkertijd te weinig jonge instromers. Onderzoekers menen dat het tij alleen te keren is met behulp van migratie.
De cijfers komen uit een recent rapport van de Fundación Adecco. Tot 2035 gaan naar schatting 5,3 miljoen Spanjaarden met pensioen. Dat zijn met name mensen die geboren zijn in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. In dezelfde periode zullen echter slechts 1,8 miljoen jongeren de arbeidsmarkt betreden. Een simpel sommetje maakt duidelijk dat er voor elke drie mensen die stoppen met werken, maar één nieuwe arbeidskracht beschikbaar komt. Een fors personeelstekort zal het gevolg zijn.
Migratie als sleuteloplossing voor Spaanse arbeidsmarkt
De Fundación Adecco ziet migratie als de belangrijkste manier om het gat op de Spaanse arbeidsmarkt te dichten. De onderzoekers stellen dawt tussen 2026 en 2035 er zo’n 4,5 miljoen migranten naar Spanje zouden kunnen komen. Van die migranten is 80 procent in de werkende leeftijd en 70 procent is actief op zoek naar een baan. In 2026 alleen al zouden er 723.000 nieuwe buitenlandse werknemers bijkomen. De organisatie benadrukt dat Spanje zich hierop moet voorbereiden. Van belang is onder meer dat er voldoende betaalbare huisvesting wordt gerealiseerd.
“Migratie is onmisbaar om de arbeidsmarkt draaiende te houden,” zegt Francisco Mesonero, directeur van Fundación Adecco. “Maar het is geen wondermiddel. We moeten ook investeren in opleiding, zowel voor nieuwkomers als voor de huidige bevolking.”
Spanje versoepelt migratiebeleid drastisch
De Spaanse overheid is zich al bewust van de materie en heeft recent de meest ingrijpende hervorming van de Vreemdelingenwet in dertien jaar tijd goedgekeurd. Het belangrijkste doel van deze versoepeling is de legale toegang tot de arbeidsmarkt te vereenvoudigen. De komende drie jaar kunnen daardoor zo’n 900.000 migranten een verblijfsvergunning krijgen. Zo wil Spanje buitenlandse werknemers aantrekken en behouden én de informele arbeid, vooral in sectoren als land- en tuinbouw terugdringen.
Een van de belangrijkste veranderingen is dat migranten zonder aparte werkvergunning al vanaf de eerste werkdag kunnen bijdragen aan de Sociale Zekerheid. Men hoeft ook nog maar een minimale verblijfsduur van twee jaar in plaats van drie jaar te hebben om voor legalisatie in aanmerking te komen.
“We willen mensen niet langer vasthouden in onzekerheid,” zei minister Saiz. “Dit beleid plaatst mensenrechten centraal en maakt Spanje sterker als samenleving.”
De hervormingen zijn ook op humaan vlak van betekenis. Duizenden migranten die jarenlang illegaal werken, krijgen nu zicht op een legaal bestaan. Dat betekent dat ze toegang hebben tot werk, scholing en gezinshereniging en tot een leven waarin zij eindelijk officieel worden erkend.
“Migratie is essentieel om de arbeidsmarkt draaiende te houden”, zegt Francisco Mesonero, directeur van Fundación Adecco. “Maar alleen migratie is niet genoeg. We moeten ook investeren in scholing, voor zowel nieuwe als bestaande inwoners.”
Ervaring oudere werknemers benutten
Naast migratie wijst het rapport op het onbenutte potentieel van oudere werknemers. Er is sprake van een zogenoemd gebrek aan opvolging. Vaak is het voor 50-plussers moeilijker een baan te vinden terwijl ze juist over waardevolle kennis en ervaring beschikken. Een deel van het personeelstekort kan worden opgevangen door flexibele werkvormen aan te bieden of mensen langer door te laten werken na hun pensioen.
Volgens Mesonero is het “een gemiste kans” dat zoveel ervaren krachten buitenspel staan. “We moeten zorgen dat zij langer inzetbaar blijven.”
De cijfers op een rij
Op dit moment telt Spanje 4,8 miljoen kinderen tussen de 6 en 15 jaar. Rond 2035 bereiken zij de arbeidsleeftijd. Maar omdat slechts 37,8 procent van de jongeren onder de 25 daadwerkelijk werkt, blijft er uiteindelijk maar een instroom van 1,8 miljoen nieuwe arbeidskrachten over.
Sectoren met de grootste tekorten
Volgens Fundación Adecco zijn met name de zorg, bouw, landbouw, transport en horeca kwetsbaar voor personeelstekorten. In de zorgsector is het probleem al gaande: ziekenhuizen en verpleeghuizen hebben moeite vacatures te vervullen. Ook in de bouw zijn vakmensen schaars, mede door de grote woningbouwopgave. De tekorten op de Spaanse arbeidsmarkt kunnen economische groei remmen en dienstverlening onder druk zetten.
Groot tekort aan bouwvakkers in Spanje
Ook andere Europese landen kampen met vergelijkbare uitdagingen door de vergrijzing. In Duitsland wordt het tekort aan arbeidskrachten op termijn geschat op meer dan 7 miljoen, en ook Frankrijk en Italië zetten steeds nadrukkelijker in op arbeidsmigratie en omscholing. Spanje bevindt zich dus in goed gezelschap, maar kent unieke demografische kenmerken, zoals een lager geboortecijfer en hoge jeugdwerkloosheid.