Else Beekman
In het noorden van Spanje, van Galicië tot het Baskenland, staan ze nog volop: hórreos, de karakteristieke graanschuurtjes op steltjes die eeuwenlang het landschap bepaalden. De Spaanse Ministerraad erkende de bouwwerken onlangs officieel als Manifestación Representativa del Patrimonio Cultural Inmaterial. Dat is een aanduiding voor cultureel erfgoed dat door globalisering dreigt te verdwijnen. Volgens schattingen staan er nog altijd tussen de 50.000 en 125.000 hórreos verspreid over Spanje.
Hórreos ontstonden uit pure noodzaak: graan en andere levensmiddelen moesten droog, geventileerd en vooral buiten het bereik van knaagdieren worden bewaard. De poten met platte “muelas” bovenop zorgden ervoor dat ratten en muizen er niet bij konden.
Tegen het einde van de twintigste eeuw verloren de meeste hórreos hun oorspronkelijke functie. Veranderende eetgewoonten en de leegloop van het Spaanse platteland maakten ze grotendeels overbodig. Sommige raakten in verval en werden ingesloten door nieuwbouw, andere kregen een tweede leven als opslagruimte, garage, restaurant of vakantiehuisje.
Galicië: het rijk van de hórreo
Galicië telt verreweg de meeste exemplaren, mogelijk meer dan 100.000. Bijna elk Galicisch dorp heeft er wel een staan, meestal van steen. Het meest indrukwekkende exemplaar staat in Carnota, aan de Atlantische kust. Deze hórreo werd gebouwd in 1768 en vijftien jaar later uitgebreid tot bijna 35 meter lengte. Het bouwwerk steunt op 22 paar poten en is uitgeroepen tot Monumento Nacional. Alleen het naburige Lires heeft met 1,77 meter verschil een nog iets langer exemplaar.
Langs de Costa da Morte, tussen Malpica en Fisterra, staan er meer dan 12.000. Het dorpje Borneiro combineert zijn hórreo-ensemble met een Keltische nederzetting en de megalithische dolmen van Dombate. Het geheel vormt het decor voor een bijzondere wandelroute door de tijd. Ook op de eilanden Ons en Sálvora, en langs de oevers van de ría van Pontevedra, staan opvallende exemplaren. Daar lijken de schuurtjes op hun poten te balanceren om droge voeten te houden.
Asturië, León en Cantabrië
Asturië telt meer dan 20.000 hórreos. Deze zijn meestal van hout, vierkant van vorm en hebben een puntdak. Ze werden vaak versierd met houtsnijwerk en geometrische of florale motieven, een teken van aanzien voor de eigenaar. Een bijzonder detail vind je in Gobiendes, waar een van de hórreos in plaats van een stenen “muela” een walvisrugwervel gebruikt om knaagdieren tegen te houden. Het is een verwijzing naar de walvisvangst die de regio ooit kenmerkte.
Het dorpje Espinaréu herbergt twintig hórreos en een half dozijn grotere graanschuren, bijna evenveel als het dorp inwoners telt. In Güeño, bekroond als Pueblo Ejemplar van Asturië in 2012, vind je zelfs een heus bezoekerscentrum gewijd aan de hórreo.
In de bergen van León, rond de Picos de Europa, ligt de hoogste concentratie in Valdeón: 80 hórreos verspreid over acht dorpjes. Aan de andere kant van het gebergte, in de Cantabrische Liébana, staan de laatste exemplaren van de regio nog verspreid over Espinama, Pido, Las Ilces, Mogrovejo en Potes.
Baskenland: een zeldzaamheid
Hoe verder je naar het oosten reist, hoe schaarser de hórreos worden. In het Baskenland heten ze garaixes. Hierin is de opslagruimte in drie delen verdeeld. Garaixes zijn op de vingers van een hand te tellen. Bij restaurant Baserri Maitea in Forua, gevestigd in een zeventiende-eeuwse boerderij, zijn onderdelen van een oude garai omgebouwd tot prieeltjes in de tuin. Nog opvallender is de aanpak bij vakantieverblijf Las Casas de Ea Astei, waar een hórreo is nagebouwd naar het historische voorbeeld uit het dorp. Nu doet het gebouwtje dienst als de meest gewilde kamer van de accommodatie.