Else Beekman
Normaal gesproken klinken de eerste edelherten allang door de Spaanse natuurparken zodra de herfst aanbreekt. Dit jaar laat dat geluid op veel plekken langer op zich wachten. Het jaarlijkse paarseizoen van het edelhert, de bronst, trekt doorgaans duizenden bezoekers naar natuurgebieden als Monfragüe, Cabañeros en Doñana. Sommige excursionisten betalen bedragen tot 180 euro voor een safari met verrekijker, wijnproeverij en patévanger. Maar het spektakel waarvoor ze komen, blijft steeds vaker uit, waarschuwen wetenschappers.
In het nationaal park El Coto de Doñana loeien de herten dit jaar later dan tien jaar geleden. Dat zeggen onderzoekers van de universiteiten van Córdoba en Granada. Zij hebben de dieren al 25 jaar lang gevolgd en zagen een duidelijk patroon. Bij hogere temperaturen en minder neerslag verschuift de bronsttijd steeds verder naar achteren. Ook loeien de mannetjes minder vaak, zo tonen de resultaten van hun onderzoek dat zij publiceerden in het wetenschappelijk tijdschrift PLoS ONE.
Volgens een oud Spaans gezegde loeien de edelherten pas als hun rug nat wordt van de regen. De regen van het voorgaande najaar blijkt vooral bepalend voor hoeveel gras er in het voorjaar en de zomer groeit. En die hoeveelheid voedsel bepaalt weer in welke conditie de dieren aan hun uitputtende bronsttijd beginnen. Grote mannetjes eten en slapen in die weken nauwelijks omdat ze voortdurend waaks moeten blijven om andere mannetjes in de gaten te houden.
De sterkste wint, de jongen betalen de prijs
In droge jaren is het vaak stiller in het bos, maar dat betekent niet dat het geloei van de bronstige herten minder fel klinkt. Het onderzoek laat zien dat een verslechtering van de omstandigheden juist de dominantie van de sterkste mannetjes laat toenemen. Bovendien houden dan echt alleen de allersterkste dieren stand, die dan ook de meeste vrouwtjes veroveren. Ze markeren hun territorium door met hun gewei tegen struiken te wrijven om zowel geursporen als visuele markeringen achter te laten.
Directe gevechten tussen bronstige mannetjes komen zelden voor. Ze meten hun krachten liever door parallel aan elkaar te lopen en voorkomen zo zware verwondingen. Alleen als geen van beide zich gewonnen geeft, resulteert het in een treffen met de geweien. Ook in dit opzicht heeft het verlate paarseizoen een nadelig effect op de volgende generatie. Een latere geboorte betekent dat de kalveren te weinig tijd hebben om aan te sterken voor de winter.
Boze natuurbeschermers in Monfragüe
Natuurbeschermers zien niet alleen in de klimaatverandering een bedreiging voor een rustige bronsttijd voor de edelherten. Natuurbeschermingsorganisatie Fondenex verzet zich tegen “massale toeristische safari’s” in de vorm van drie bedrijven die hun krachten bundelden om tussen 18 september en 12 oktober zoveel mogelijk bezoekers tegelijk het park Monfragüe in Extremadura binnen te krijgen. Volgens voorzitter Francisco Blanco is het een uitzonderlijk droog jaar geweest en daarom vindt hij dat de bronsttijd alleen plaats kan vinden in volledige rust, zonder mensen en voertuigen op de favoriete plekken van de dieren.
Woordvoerder Alejandro Palomo van de betrokken ondernemers ziet geen kwaad in het initiatief tot het bundelen van de capaciteit. Het park zelf zou niets hebben uitbesteed. Natuurorganisatie WWF zoekt de oplossing niet in minder toeristen, maar in betere data. Het project Odisec, met financiering van de Fundación Biodiversidad, bundelt de tot nu toe versnipperde tellingen van edelherten, reeën en patrijzen in heel Spanje in één digitaal systeem. Daarmee kunnen beheerders sneller ingrijpen als een populatie uit balans raakt.
Populatie edelherten Spanje nog steeds groeiende
Ondanks de zorgen is het edelhert geen bedreigde diersoort in Spanje. Dat de populatie sterk is gegroeid blijkt ook uit het aantal afgeschoten dieren, dat sinds 2005 met ruim honderd procent gestegen. Naar schatting lopen inmiddels meer dan 900.000 exemplaren rond in Spanje. Ze zijn overal te vinden, van de eikenbossen van de Extremaduraanse Sierra de San Pedro, de Andalusische Sierra de Cazorla en de Sierra de Baza en Filabres tot aan de Spaanse Pyreneeën. Precies de streken waar de safaribedrijven dit najaar hun vaste klanten weer verwelkomen. Alleen in droge jaren blijft het geluid waarvoor de bezoekers komen, steeds vaker uit.