Protest tegen overtoerisme en woningcrisis Mallorca trekt tienduizenden mensen

Palma zag afgelopen zondag een van de grootste demonstraties van de afgelopen jaren op Mallorca. Tussen de 25.000 en 70.000 mensen trokken door het centrum van de stad om te protesteren tegen overtoerisme en de wooncrisis. De betoging eindigde in chaos toen de politie met wapenstokken en rubberkogels ingreep.

Afhankelijk van de bron verschilt het genoemde aantal deelnemers fors: de politie hield het op ongeveer 25.000 mensen, terwijl de organisatoren spreken van meer dan 70.000. De demonstratie werd georganiseerd door platform Menys Turisme, Més Vida (Minder Toerisme, Meer Leven) en gesteund door maar liefst 134 maatschappelijke organisaties, van milieugroepen tot vakbonden.

Vreedzame mars eindigt in confrontatie

De tocht begon vreedzaam, maar eenmaal aangekomen bij de kathedraal van Palma onstonden de eerste spanningen. Agenten wilden niet iedereen doorlaten, terwijl er volop ruimte was op het plein. Uiteindelijk mochten de mensen alsnog naar binnen, onder luid gejuich van de aanwezigen. Aan het einde van de betoging escaleerde de situatie zodanig dat de politie rubberkogels en wapenstokken in moest zetten tegen de demonstranten. Sommige aanwezigen begonnen met voorwerpen naar de politie te gooien.

Minstens een dozijn mensen raakte gewond, onder wie een fotojournalist die verslag deed van de protesten. Als reactie op de charges staken veel demonstranten hun armen omhoog om te laten zien dat ze geen verzet boden. Ook zetten ze als vreedzaam protest het Mallorcaanse volkslied “La Balanguera” in. Eén man werd aangehouden en zit vast bij de Policía Nacional in Palma.

Regeringsafgevaardigde eist opheldering

De Spaanse regeringsafgevaardigde in de Balearen, Alfonso Rodríguez, wil opheldering over het politieoptreden en noemde de beelden op ‘X’ “onacceptabel”. Verder kondigde hij aan een uitgebreid rapport te eisen over de gebeurtenissen, zodat verantwoordelijkheden kunnen worden vastgesteld.

“We willen toerisme, maar niet op deze manier”

Tijdens de mars waren spandoeken te zien met leuzen als “We willen toerisme, maar niet zo”, “We zijn niet bang” en “Wie van Mallorca houdt, verkoopt het niet”. De boodschap van de betogers ging verder dan alleen weerstand tegen massatoerisme. Ze klaagden over de verslechterende leefomstandigheden voor de lokale bevolking op praktisch elk vlak, wonen, mobiliteit, natuur en levenskwaliteit.

Twee weken eerder aangehouden activisten

Grote maatschappelijke spanning op het eiland vormt de context van demonstratie. Twee weken eerder werden twee verdachten aangehouden voor aanvallen op vijf vastgoedkantoren in Santa Maria del Camí. De Guardia Civil beschuldigt hen zelfs van het opzetten van een criminele organisatie.

De twee jonge vrouwen spraken zondag de menigte toe en noemden de massale opkomst een “overwinning tegen de repressie”. Ze zeiden alle vormen van geweld te hebben ondervonden, maar dat dit in het niet viel bij de steun die ze kregen van familie, vrienden en onbekenden. Mallorca, zo stelden ze, is geen stuk grond om mee te speculeren, maar wordt gevormd door de mensen die er wonen, de cultuur en de geschiedenis.

Wonen als kern van het conflict

De toegang tot woonruimte vormde de rode draad van de protesten. Volgens de organisatoren is de wooncrisis allang veel meer dan alleen een kwestie van vraag en aanbod. Woningen zijn veranderd in financiële beleggingsproducten voor internationale investeerders.

De regering van Marga Prohens (PP) stelt daarentegen dat ze voor het eerst prioriteit geeft aan huisvesting voor vaste bewoners, onder meer via de bouw van sociale woningen en snellere bouwvergunningen. Maatschappelijke organisaties vinden echter dat deze maatregelen de kern van het probleem niet aanpakken. Ze wijzen erop dat de Balearen nog altijd tot de duurste regio’s van Spanje behoren, zowel voor koop- als huurwoningen.

Bijzonder omstreden is de zogenoemde “ley ómnibus”. Dat is een wet van PP en Vox die het rechtspersonen mogelijk maakt om woningen met een vaste prijs op te kopen om ze te verhuren. De regering noemt dit een manier om de woningvoorraad te vergroten. Critici zien het echter als een nieuwe route voor grote vastgoedbeleggers om de toch al gespannen markt verder onder druk te zetten.

Meer dan 92.000 woningen in buitenlandse handen

Volgens kadastergegevens, verzameld door geograaf Antoni Marcús, zijn meer dan 92.000 woningen op de Balearen in handen van buitenlandse eigenaren. Een aantal dat ruim boven het Spaanse gemiddelde ligt. In gemeenten als Andratx, Deià, Calvià, Santanyí en Sóller ligt dat percentage boven de 20 procent, in sommige gevallen zelfs boven de 40 procent.

Uit de laatste telling van het Spaanse statistiekbureau INE blijkt dat er tegelijkertijd meer dan 100.000 woningen op de eilanden leegstaan. Actiegroepen zien dat als een belangrijke sleutel om de wooncrisis aan te pakken, mits de overheid inzet op renovatie en permanente verhuur.

Ook grote vastgoedbeleggers spelen een grote rol: 26.061 woningen op de Balearen (4,53% van het totaal) zijn in handen van zogenoemde grote huisbazen die meer dan tien woningen in bezit hebben. Bijna 6.700 daarvan behoren zelfs tot eigenaren met meer dan honderd woningen.

Ook druk op natuur en infrastructuur

Volgens de organisatoren reikt het probleem verder dan alleen woningen. Vakantieverhuur zorgt er volgens hen voor dat hele buurten van karakter veranderen. Vaste bewoners worden verdrongen door accommodaties voor toeristen. De groeiende toeristenstroom legt bovendien steeds meer druk op wegen, stranden, natuurgebieden en de watervoorziening op een eiland met beperkte ruimte. De organisatoren van het protest willen dat de bouw in landelijke gebieden stopt, dat ruimtelijke plannen worden herzien, milieuzones worden hersteld en beschermde natuurgebieden, ook in de zee, worden uitgebreid. Mallorca heeft zijn draagkracht overschreden.