Judith Goeree
In het uitgestrekte Spaanse binnenland wint droge landbouw aan terrein als antwoord op klimaatverandering. Een eeuwenoude methode krijgt er een tweede leven. Boeren in vijf regio’s tonen aan dat deze vorm van landbouw niet alleen de biodiversiteit bevordert, maar ook economisch rendeert.
Van vergeten velden naar bloeiende ecosystemen
Eeuwenlang waren ze het kloppende hart van het Spaanse platteland: akkers vol granen, olijfbomen, druiven en amandelen. Landbouw zonder irrigatie, volledig afhankelijk van regen en seizoenen. In de afgelopen decennia maakten veel van deze traditionele velden plaats voor intensieve irrigatielandbouw — een systeem dat veel water verbruikt en de natuur belast.
Het project Secanos Vivos van de Spaanse Vogelbeschermingsvereniging SEO/BirdLife brengt daar verandering in. Op dertig proefboerderijen in Castilië en León, Castilië-La Mancha, Extremadura, Aragón en Andalusië wordt geëxperimenteerd met een duurzame aanpak die droge landbouw combineert met herstel van biodiversiteit. In totaal gaat het om meer dan 500 hectare.
Holistische benadering voor herstel ecosystemen
Volgens Juan Francisco López, projecttechnicus van Secanos Vivos in Castilië-La Mancha, draait het project om meer dan landbouw alleen.
“We proberen ecosystemen terug te brengen die verloren zijn gegaan, vooral door de overstap van droge naar geïrrigeerde percelen. Dat doen we door voedsel- en schuilplekken te creëren voor dieren, maar ook door het landschap en zijn culturele waarde te herstellen.”
Het project kiest een holistische aanpak waarbij landbouw, natuurbehoud en klimaatadaptatie samenkomen.
Van droge akker naar dorstige monocultuur
Sinds de tweede helft van de twintigste eeuw is het Spaanse landschap sterk veranderd. Vele droge landbouwpercelen maakten plaats voor gewassen die hogere opbrengsten leveren, maar veel water vereisen: maïs, rijst, tomaten, citrusvruchten, mango’s, avocado’s en aardbeien.
Hoewel deze gewassen commercieel aantrekkelijk zijn, vragen ze meer water dan het ecosysteem aankan. In droge gebieden leidt dit tot uitputting van grondwater, aantasting van ecosystemen en conflicten over watergebruik. In kwetsbare regio’s zoals Doñana en de omgeving van Almería zijn de gevolgen zichtbaar: verdroging, verlies van biodiversiteit en druk op de natuur.
Wat is droge landbouw en hoe bevordert het biodiversiteit?
Bij droge landbouw (secano) worden gewassen verbouwd zonder gebruik te maken van irrigatie tijdens droge perioden. In plaats daarvan maken boeren gebruik van het vocht dat in de bodem is opgeslagen tijdens het voorgaande regenseizoen.
Deze aanpak is volledig aangepast aan het lokale klimaat en vraagt weinig externe input. De nadruk ligt op het optimaal benutten van natuurlijk bodemvocht, het kiezen van geschikte gewassen en het aanpassen van beheerpraktijken. Sommige gewassen krijgen slechts minimale irrigatie – of helemaal geen – waardoor waterverbruik sterk wordt beperkt.
Typische secano-gewassen zijn olijven, amandelen, druiven en granen. Vooral in het Spaanse binnenland, waar water schaars is, biedt deze methode een duurzame oplossing.
Spanje zoekt naar andere vormen van landbouw
Door de toenemende droogteperiodes en de zichtbare gevolgen van klimaatverandering staat Spanje voor een enorme uitdaging. Water wordt steeds schaarser, en traditionele irrigatiemethoden komen onder druk te staan. Juist daarom groeit de belangstelling voor alternatieve teeltvormen die minder afhankelijk zijn van kunstmatige bewatering.
Droge landbouw in combinatie met herstel van biodiversiteit biedt perspectief. Het kan niet alleen water besparen, maar ook bijdragen aan een veerkrachtiger landbouwsysteem.
Concrete maatregelen op het veld
De boerderijen die deelnemen aan het project Secanos Vivos voeren drie soorten acties uit die het landschap versterken én de opbrengsten verhogen:
Herbeplanting
Langs randen van percelen, beekjes en paden worden inheemse planten aangeplant. Deze soorten zijn aangepast aan het lokale klimaat en bieden voedsel en beschutting aan insecten, vogels en andere dieren.
Ecologische infrastructuur
Op de akkers verschijnen kunstmatige poelen, drinkplaatsen voor dieren en nestkasten voor vogels. Die trekken op hun beurt weer nuttige insecten en bestuivers aan.
Duurzaam bodembeheer
Er wordt gewerkt met minder chemische middelen en er is aandacht voor de bodemgezondheid, wat uiteindelijk ook ten goede komt aan de kwaliteit van de gewassen en de opbrengsten.
Wijnbouw als voorbeeld
Tien van de dertig deelnemende bedrijven zijn wijngaarden. Een daarvan is La Bodega de las Estrellas in Valdepeñas. Wijnbouwer Dionisio de Nova ziet grote voordelen in de aanpak van Secanos Vivos.
“De laatste jaren hebben we te maken met extreme weersomstandigheden. Door in te zetten op biodiversiteit en klimaatbestendigheid, kunnen we onze wijngaarden beschermen tegen droogte en piekregens,” zegt hij. “Ik denk dat dit project een inspiratie kan zijn voor veel andere boeren. Het werkt, en dat is fantastisch.”
Van veld naar fles
Secanos Vivos betrekt ook molenaars, wijnmakers en andere verwerkers. Zo belanden duurzaam geteelde producten als volwaardige levensmiddelen op tafel. Op elke boerderij is een demonstratieveld ingericht waar bezoekers de voordelen van droge landbouw en biodiversiteit met eigen ogen kunnen zien.Een toekomst voor droge landbouw
Een toekomst voor droge landbouw
Met een budget van 2,5 miljoen euro wil Secanos Vivos laten zien dat droge landbouw opnieuw toekomst heeft in Spanje. Niet alleen als rendabele teeltmethode, maar ook als bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering en het herstel van biodiversiteit. Wat vroeger werd gezien als arme grond, blijkt nu juist een sleutelrol te kunnen spelen in een veerkrachtig, levendig landschap.
Lees meer:
Klimaatverandering brengt meer schildpadden naar de Costa Blanca